მეწყერი და მასთან დაკავშირებული რისკები ქართულ მაღალმთიან სოფლებში სულ უფრო აქტუალური და საფრთხოვანი საკითხი ხდება. კლიმატის ცვლილებისა და მიწის ეროზიული პროცესების განაღრებით, ადგილობრივი თვითმმართველობებისა და ქვეყნის ცენტრალური ხელისუფლება აუცილებლად უნდა გამოიმუშაოს კომპრეხენსიული სტრატეგია, რომელიც რისკების მოცემულობას ხედში აიღებს. „მწვანეთა მოძრაობის” თავმჯდომარე ნინო ჩხობაძე თანმიმდევრობით აღნიშნავს, რომ ხელმისაწვდომი მონაცემები და რისკების შესახებ ინფორმაცია გამოცხადდება, თუმცა მათი რეალურ ტერენზე გატარება და პრაქტიკული რეაგირება სერიოზული სიძნელეების წინაშე დგას.
საქართველოს ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი მთიანია, რაც ბუნებრივ მხრივ კიდევ უფრო აღრმავებს მეწყერის რისკების პრობლემას. რეგიონებში ხელმოწერილი მეწყერსაშიში ზონების დაზუსტება მხოლოდ პირველი ნაბიჯი უნდა იყოს ბევრად უფრო ვრცელი სისტემის შემუშავების მხრივ, რომელიც შეუძლია რეალურად დაიცვას ადამიანის ღირებულ სიცოცხლე და მდგრადობა სოფლის უსაფრთხოებამ.
მეწყერი, როგორც რეალური საფრთხე მაღალმთიან სოფლებში
ნინო ჩხობაძის თქმით, ქვეყნის მაღალმთიანი რეგიონები დღეს ფაქტობრივად რეალური რისკის ქვეშ მდებარეობს. ეს რიგითი გეოგრაფიული აუცილებლობა არ არის, არამედ კლიმატის ცვლილებისა და მიწის ეროზიის პროცესების სტიქიური განვითარების შედეგია. განსაკუთრებული საფრთხე ისაა, რომ ისტორიულად მეწყერი უცხო ფენომენი ყოფილი ტერიტორიებზეც კი, ამჟამად ის ხდება რეალობა.
ჩხობაძე ხაზს უსვამს, რომ პრევენციული ზომების ჩატარება შესაძლებელია ყველგან, თუმცა ამისთვის საჭიროა კოორდინაციული მუშაობა სხვადსხვა დონეზე. იმ მაგალითებით, რომელიც უკვე წინ მოქმედებულა, აშკარად ჩანს, რომ რეაქტიული მიდგომა ტრაგედიის შემდეგ გამოწვევილია, მაგრამ ის საკმარისი არ არის მომავლის უსაფრთხოების საწყობის შემოსამტკიცებლად.
ინფორმაციის გავრცელება სპეციალისტების অნქ
მნიშვნელოვანი პარადოქსი, რომელიც ჩხობაძე წამოყენებს, ეს არის ის, რომ გარემოს დაცვის სააგენტო რეგულარულად ავრცელებს ინფორმაციას მეწყერსაშიში ზონების შესახებ, თუმცა მუნიციპალიტეტების დონეზე არ არსებობს საკმარისი რაოდენობის დარგის სპეციალისტი, რომელიც შეუძლია ამ დოკუმენტაციის კომპეტენტურად წაკითხვა და შესაბამისი ზომების მიღება.
ჩხობაძე სარკასტიკულად აღნიშნავს, რომ ინფორმაციის გავრცელება კარგია, მაგრამ კითხვა დასმულია: „შემდეგ ვინ აკეთებს ამაზე რეაგირებას?” ადგილზე მუშაობის დროს აუცილებელი იყო მუდმივი მონიტორინგი, რომელიც საშუალებას მოგვცემს დროულად გამოვავლინოთ შესაძლებელი კერები და მიმდინარე ეროზიული პროცესები. ასეთი მუდმივი ზედამხედველობის გარეშე, მხოლოდ რეაქტიული ზომები დაგვრჩება, რაც უკვე ხშირ შემთხვევაში ძალიან გვიან იქმნება.
ეს ავარია სისტემის კიდეც აჩვენებს, რომ ცენტრალური დონიდან გაცემული ინფორმაცია მხოლოდ ნაწილობრივი გადაწყვეტილებაა. საჭირო არის ადგილობრივი სპეციალისტები, რომლებმაც შეძლებენ ყოველდღიური მონიტორინგი და მოსახლეობის დროულად ინფორმირება.
კლიმატის ცვლილება, მიწის ეროზია და ადამიანის ფაქტორი
ეროზიული პროცესები არ არის თავისთავად დამოუკიდებელი გეოლოგიური მოვლენები. ნინო ჩხობაძის აზრით, ეს პროცესები წარმოიქმნება რამდენიმე ფაქტორის ერთობლივი მოქმედების შედეგად. პირველ რიგში, კლიმატის ცვლილება უშუალოდ ზემოქმედებს ატმოსფერულ მოვლენებზე და მასალის დაშლის სიჩქარეზე. მეორეც, უჯრებ დაუმჯობესებელი სოფლის განვითარება და მიწის ნაკვეთების არასწორი ხარჯი აგრავირებს მდგომარეობას.
ადამიანის მუშაობა – ხეების უკონტროლო მოჭრა, ფერდების არასათანადო გამკრთალება, სამწუხაროდ, ხშირ შემთხვევაში მიწის ბუნებრივი სტაბილურობის დეგრადაციაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. ასეთი ზემოქმედებები, კლიმატის პირდაპირი ცვლილებასთან ერთად, გააქტიურებს მეწყრული პროცესების წარმოქმნას, რომელიც კიდევ უფრო საფრთხოვანი ხდება სიმჭიდროვე დასახლებული ადგილებში.
პრევენციული ღონისძიების অნაკლებელი საჭიროება
ჩხობაძე აძლევს ხმას იმ აზრს, რომ ქვეყნა დღეს განსაკუთრებულად ირეკლემებს ადაპტაციური ღონისძიებების რეალური გეგმების შემუშავებას. ამჟამად, სამინისტროს დაკვეთით, კონკრეტული ორგანიზაციები კეთდებს რისკების შესაბამის სქემებს, თუმცა ეს პროექტი ჯერ დასრულებული არ არის.
აუცილებელია, რომ თითოეული მუნიციპალიტეტი საკუთარი მახასიათებლების გამომწვევი ადაპტაციური ღონისძიებების გეგმა შემუშაოს. ეს მხოლოდ ცენტრალური დონიდან დადგენილი ზოგადი მოთხოვნილება არ უნდა იყოს, არამედ ღრმა ანალიზის საფუძველზე დამუშავებული, ლოკალური კონტექსტი გათვალისწინებული სტრატეგია.
ჩხობაძე აღნიშნავს, რომ დღეს მთელი სისტემა მუშაობს რეაქტიული ნიმუშის მიხედვით. როდესაც ტრაგედია მოხდება, მხოლოდ მაშინ იწყება მიზეზების ძიება და აღდგენის მუშაობა. ამის ნაცვლად, საჭირო იქნებოდა წინასწარი გამზადება, მოსახლეობის ორიენტირება და სოციალური მზადობა რისკების წინაშე.
მუნიციპალიტეტებისა და ადგილობრივი სპეციალისტების ორთქვე პასუხისმგებელი
ნინო ჩხობაძე მიუთითებს, რომ გადაწყვეტილებაში ცენტრალური ხელისუფლების გარდა, ადგილობრივი თვითმმართველობებმაც მნიშვნელოვანი ადგილი უნდა დაიკავოს. მუნიციპალიტეტები უფრო ახლოსაა თავიანთი სოფლებისა და მოსახლეობის წინაშე, აქედან გამომდინარე, მათ უნდა ჰქონდეთ წინგადადგომის უფლება და ბაზა მეწყერთან დაკავშირებული რისკის შემცირების სამუშაოებში.
იმ დროს, როდესაც 2015 წლის შოვის ტრაგედია მოხდა (კიდეც ამას აღნიშნავს ჩხობაძე), მსგავსი პრობლემა წამოაყენეს. თუმცა, სამწუხაროდ, მდე დღემდე ორგანიზაციული სისტემა სათანადოდ არ ჩამოყალიბდა. ისევ მხოლოდ სქემებზე მუშაობა მიმდინარეობს, რომელიც ვერ ღვაძის რეალურ პრობლემას ტერენზე.
პრაქტიკული რჩევები
- რეგულარული მონიტორინგი: მუნიციპალიტეტებმა უნდა დაამატე გეოტექნიკური სპეციალისტი, რომელიც მუდმივად მოიძებნიდეს მეწყერის სიმპტომებს მაღალმთიანი სოფლებში და დროულად გამოიაფხიკებდეს რისკულ ზონებს.
- მოსახლეობის ინფორმირება: ადგილობრივი მოთხოვნილებების გამოწერით უნდა მომზადდეს სპეციფიკური ინფორმაციო კამპანიები, რომელიც მოასწავლიდა მოწაფეებს რისკების ამოცნობას და თავდაცვის ღონისძიებებს.
- ფერდების გამტკიცება: პრევენციული ღონისძიებებაში უნდა იფასებოდეს ფერდების გამტკიცების პროექტები, განსაკუთრებით იმ მხარეებზე, რომელიც ზღვარზე მდებარეობს ან უკვე ერთელ შუქი ჩვენებული აქვთ
სკანირებაsheniemigranti.ge
QR კოდისტატიის ციტირება
შენი ემიგრანტი. (2025). „ყველა მაღალმთიანი სოფელია რისკის ქვეშ, სადაც არ იყო ნავარაუდევი მეწყერი, შესაძლოა, იქაც კი ჩამოწვეს“ – ნინო ჩხობაძე. 13 ივლისი, 2025. https://sheniemigranti.ge/qvela-maghalmtiani-sofelia-riskis-kvesh-sadats-ar-iqo/
სტატიის ციტირებაშენი ემიგრანტი. „ყველა მაღალმთიანი სოფელია რისკის ქვეშ, სადაც არ იყო ნავარაუდევი მეწყერი, შესაძლოა, იქაც კი ჩამოწვეს“ – ნინო ჩხობაძე [Internet]. თბილისი: Sheniemigranti.ge; 2025 [ციტირებულია: 2026 სექ 23]. ხელმისაწვდომია: https://sheniemigranti.ge/qvela-maghalmtiani-sofelia-riskis-kvesh-sadats-ar-iqo/sheniemigranti.ge
