აეროფობია: ფრენის შიშის მიზეზები და დაძლევის მეთოდები

აეროფობია: ფრენის შიშის მიზეზები და დაძლევის მეთოდები

თვითმფრინავით მგზავრობა მილიონი ადამიანისთვის ყოველდღიური რეალობაა, თუმცა ბევრისთვის ეს გამოცდილება მძიმე ფსიქოლოგიური დატვირთვის წყარო ხდება. აეროფობია – ფრენის შიში – დღეს ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ფობია, რომელიც მნიშვნელოვნად ზღუდავს ადამიანების მობილურობას, მათ კარიერული და სოციალური შესაძლებლობებს, განსაკუთრებით ემიგრაციის გარემოში, სადაც საერთაშორისო ფრენები აუცილებელი ხდება. ქართველი ემიგრანტების უმრავლესობა, რომელიც საზღვარგარეთ წასასვლელად ფრენას ხმარობს, ხშირად ხვდება ამ ფობიის გამოწვევებს. ეს სტატია დეტალურად წიგნების მოგზაურობის შიშის ბუნებას, მის წარმოქმნის ფაქტორებს და დამტკიცებულ მკურნალობის მეთოდებს.

რა არის აეროფობია და რამდენად გავრცელებულია

აეროფობია გამოიხატება თვითმფრინავით ან ზოგადად საჰაერო ტრანსპორტით მგზავრობის უკონტროლო შიშით. ეს არ არის უბრალო ჭკუა ან შიში – ეს ნამდვილი ფოբია, რომელიც სერიოზული ფსიქოლოგიური განსაკუთრებული სტატისტიკური კვლევების თანახმად, აეროფობია ჩვეულებრივ 25 წლის ასაკში ან მოგვიანებით იჩენს თავს. ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი გამოკვლევის მიხედვით, მოზრდილი მოსახლეობის დაახლოებით 15% განიცდის ფრენის შიშს, რაც ნიშნავს, რომ მსოფლიოში ეს ფობია ასობით მილიონი ადამიანს გავლენას ახდენს.

საინტერესოა, რომ ექსპერტები ხშირად ხაზგასმით აცხადებენ, რომ აეროფობია ირაციონალური შიშია – და ამ განცხადებას მნიშვნელოვანი სტატისტიკური მოწმობა აქვს. საჰაერო ტრანსპორტის საერთაშორისო ასოციაციის მონაცემებით, 2015 წელს კომერციული ავიამომსახურებით 3.5 მილიარდი ადამიანი ისარგებლა. ამავე წელს მხოლოდ 68 ავიაშემთხვევა დარეგისტრირდა, აქედან მხოლოდ 4 კატასტროფული შედეგით დასრულდა. გლობალურ მასშტაბზე, 2015 წელს ავიაკატასტროფას 510 ადამიანი ემსხვერპლა.

ამის შედარებით, ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, 2013 წელს საგზაო ტრაფიკის შემთხვევის შედეგად მსოფლიოში 1.25 მილიონი ადამიანი დაიღუპა. ეს ნიშნავს, რომ ავტომობილით მოგზაურობა თვითმფრინავით მოგზაურობაზე მინიმუმ 100-ჯერ უფრო საშიშია. აუცილებელია ასევე გვახსოვდეს, რომ მსოფლიო მოსახლეობის დაბე მიკროსკოპული ხანგრძლივობა ავტოკატასტროფის რისკით შედარებით. თუ ის კი, რომ სიკვდილის ყველაზე გავრცელებული გამომწვევი ფაქტორებია გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები და კიბო, ფრენის შიში ანტიფსიქოლოგიურ რეაგირებას წარმოადგენს, რომელიც ფაქტობრივი რისკების სიდიდის სოდ არ შეესაბამება.

რეკლამა

აეროფობიის წარმოშობის მიზეზები

აეროფობიას არ აქვს ერთი, უნივერსალური მიზეზი. ეს ფობია სხვადასხვა ფსიქოლოგიური და სიტუაციური ფაქტორების კომბინაციის შედეგია, რომელიც თითოეული ადამიანის შემთხვევაში განსხვავებულია.

პირველ რიგში, მრავალი ადამიანი უშუალოდ ფრენის დროს განიცდის შიშს – განსაკუთრებით თუ ეს მათი პირველი მცდელობაა ან თუ მათ უარყოფითი გამოცდილება აქვთ. გარკვეული ადამიანი შეიძლება აეროფობიის მიზეზად ჰქონდეს დახურული სივრცის შიში, რომელიც ცნობილია როგორც კლაუსტროფობია. სიმაღლის შიში, ან აკროფობია, ასევე მნიშვნელოვანი ფაქტორი შეიძლება იყოს. ზოგი ადამიანი მედიაში შეუძლო ნეგატიური ინფორმაციის სიმრავლემ გავლენა მოახდინოს მათ აღქმაზე.

აეროფობია ხშირად სხვა, უფრო ღრმა ფობიების გამოვლენაა. ეს შეიძლება იყოს კონტროლის დაკარგვის შიში – ერთი რამე, რომელიც განსაკუთრებით აქტიური, ტიპის ადამიანებს აღელვებთ. მრავალი აეროფობი აღმოჩნდება, რომ მათი ფობია სიტუაციის გაუკონტროლებელობასთან დაკავშირებული დელებისტან დაკავშირებული.

მნიშვნელოვანი აღმოჩენაა, რომ აეროფობია შეიძლება გამოწვეული იყოს ავიაციასთან აბსოლუტურად დაუკავშირებელი მიზეზებით. მაგალითად, ღრმა სამსახურეობრივი სტრესი, პრობლემური ქორწინება, ან საშინელება იმის გამო, რომ სახლში დატოვებული შვილი ავადმყოფია – ეს ყველაფერი შეიძლება აეროფობიაზე გააქვემდებარ ფონზე გაიმწვავოს.

აღსაგებელია უსაფრთხოების ზომების პარადოქსული გამოვლენა. აეროპორტის უსაფრთხოების რუტინა, ჩაფხუტი, შემოწმება, და მინდობელი ბორტგამცილებლების უსაფრთხოების ინსტრუქტაჟი – ეს ის ღმერთივი მექანიზმები, რომელიც თითქოს აღმეზობელი პაცენტების ტერორის შანსებს გაზრდის. უსაფრთხოების ზომები ხანდახან ის შეგრძნება აძლევს მგზავრებს, რომ ტერორისტული აქტი ალბათ რეალური მცდელობაა. დამამშვიდებელი ინსტრუქტაჟი – დაფრენის პროცესი, გამოსვლის გზები – მხოლოდ იმას ახსენებს ადამიანებს, რომ ავიაკატასტროფა, მიუხედავად იგი იშვიათი, მაინც შესაძლებელია.

რეკლამა

აეროფობია 9/11-ის შემდეგ

აეროფობიის ისტორიაში მნიშვნელოვანი გარდატეხის წერტილი იყო 2001 წელი 11 სექტემბერი. ამ მოწამვლული ტერორისტული აქტების შემდეგ, რომელიც მთელი მსოფლიოს მოშოკა გააკეთა, აეროფობია უპრეცედენტო ზომების მიღწევა მივიდა, განსაკუთრებით ამერიკაში.

ამ ტრაგიკული მოვლენის შემდეგ პირველი წლის განმავლობაში ათასობით ამერიკელი თვითმფრინავის დაფრენა თავს აბრეკდა და ავტომობილით მოგზაურობას ეფერდებოდა. იმ ფსიქოლოგიური ეფექტი სკა-ორი მნიშვნელოვანი შედეგი მოიტანა: პირველი, აეროპორტებში მგზავრთა რიცხვი დაკლო, რაც ავიაკომპანიების ზარალი მოუტანა. მეორე, უფრო საჭიროვანი, დადებითი დაცემის ეფექტი გამოიჩინა რეალობაში – ავტომობილით მოგზაურობის პოპულარობის ზრდა იმ პერიოდში ავტოკატასტროფის შედეგად დაღუპულთა რაოდენობას 1595 ადამიანით გაზარდა!

ამერიკელი მეცნიერების დასკვნა ღრმაა: ადამიანები მანქანის ტარებასთან დაკავშირებულ რისკებს რეალიზმით არ აფასებენ, მაშინ როდესაც თვითმფრინავის მოგზაურობის რისკებს გადაჭარბებულად აკეთებენ – გაემო მხოლოდ მედია და ემოციური რეაქცია, მათემატიკული თავისუფლება.

ცნობილი აეროფობების ისტორიები

აეროფობია აბსოლუტურად დემოკრატიული ფობიაა – ის პრივილეგირებულ ადამიანებსაც კი აჯობებთ. რამდენიმე ცნობილი პერსონა საჯაროდ ემიჩნევიან აეროფობებთან.

რეჟისორი უეს ანდერსონი, რომელმაც ღმერთ-კლასიკაა ფილმები „სასტუმრო გრანდ ბუდაპეშტი” და „ტენენბაუმების ოჯახი” გადაიღო, აცხადებს, რომ აეროფობია აქვს. ეს მოუპყრობელი იმის გამო, რომ იგი ევროპაში მოგზაურობას სამ ან გემებით ამჯობინებს ფრენის ნაცვლად.

მიტოვებული როკ-მუსიკოსი დევიდ ბოუი, რომელიც ამჟამად უკვე გარდაცვლილია, ოქვემბერი ფობიის უკიდურესი შემთხვევა იყო. 1970-იანების დასაწყისში მისი პირადი თვითმფრინავი ჭექა-ქუხილში მოხვდა. ეს ტრავმატული შემთხვევა ისე შინდა ბოუის, რომ დამღა მდე გარკვეული დროით აეროფობიის დავითაც. რომ, 1980-იან წლებში მან თავის ხელახლა სცადა, გულის შეტევა და მის მოგვიანებით ქალიშვილის დაბადება კვლავ აღელვებთ. თითქოს ფობია დაბრუნდა იმ დროს, რაც მისი ოჯახის სიკეთეც იყო საფრთხის ქვეშ.

ბოლიუდის აღმოჩენილი ინგლის მსახიობი ქეით უინსლეტი ღეღის შესახებ ღიში ისაუბრა. უინსლეტი აცხადებს, რომ უსაფრთხოების გამო, როდესაც სადმე მიემგზავრება სიკეთეს ან მეუღლეს ერთად, ისინი ყოველთვის სხვადასხვა თვითმფრინავებში ზიხან. მის ლოგიკა მარტივი, მაგრამ დასაფიქრებელი – თუ ავიაკატასტროფა მოხდა, მათი შვილები ორივე მშობლის მეშვეობით არ დაობლდნენ.

აეროფობიის დაძლევის მეთოდები

კარგი ამბავი ეს არის, რომ აეროფობია საკმაოდ კარგად მკურნალდება. თავის მხრივ, ექსპერტებმა რამდენიმე დამტკიცებული მიდგომა შეიმუშავეს.

ფსიქოთერაპია და პროფესიონალური ჩარევა

სპეციალისტები თანხმდებიან, რომ შიშის დასაძლევის გასაღები – მას თვალებში ჩახედვაა. აეროფობების გარკვეული კატეგორიას, განსაკუთრებით მწვავე შემთხვევებში, ჰიპნოთერაპევტის, კოგნიტური ფსიქოთერაპევტის ან სპეციალური პანიკური აშლილობის ეტიკო ჩარევაა საჭირო.

ამ თერაპიული პროცესის მხნე მიზანი კრიტიკული: პანიკური მდგომარეობის ციკლური მეტა აღიარება და ყველაზე მნიშვნელოვნი – მისი მართვის უნარის აღდგენა. კვალიფიციური თერაპევტი ემუშავება მოწყობილებაში, რომ ღირს აღმოჩნდეს სისტემატური ვარჯიშების მეშვეობით. ზოგ შემთხვევაში, ეს ვარჯიშები მოწოდებული კი გამოსცდელი თვითმფრინავის ბორტზე ხდება.

ეს ლოგისტიკა ხშირად გიჟობისებრი მოგეჩნებათ და უფრაც, ან თურმე ის ძვირი იყო – თერაპევტი პირად აღემო თვითმფრინავს, რათა შიშის ნიღბებიდან გაატავისუფლოს პაციენტი. მიუხედავად ღირებულებისა, მრავალი აეროფობი მიიჩნევთ, რომ ინვესტიცია ღირებული იყო.

ვირტუალური რეალობის თერაპია

უფრო თანამედროვე და ხელმისაწვდომი მეთოდი მოიცავს ვირტუალური რეალობის ჩაფხუტის გამოყენებას. წარსულში, თერაპევტები რეალურ კომპიუტერული სიმულატორებს იყენებდნენ, სადაც მონიტორზე ჩნდებოდა თვითმფრინავის სამგზავრო კაბინა, ხოლო დინამიკებიდან მოდიოდა ძრავებივისოის აკრიფი.)

ამჟამად, მოდელი დაკომპლექსდა. ვირტუალური რეალობის მოდერნული ჩაფხუტი მოწყობილია ისე, რომ მკურნალეს შეუძლია თვითმფრინავის მიერ აფრენის, ფრენის, და დაფრენის მთელი ციკლი სიმულირება, აპრილის ილუზია შეკვეთის დროს, ან დღის სხვადასხვა ნაწილი, ამინდი, ეკიპაჟის განწყობილება, და სხვა სიტვაციური ფაქტორი მორთულობით პაციენტის ატივითიდან მოთხოვნებამდე მოწოდება.

უტყუარი სიძლიერე ეტქმის ამ მიდგომის: 45 წუთის სეანსში, პაციენტი შეიძლება აფრინოს და დაფრინოს იმდენჯერ, რამდენჯერაც მოსურვებს, აბსოლუტურად თერაპევტის კაბინეტი რეალურად არ დატოვებული. ეს გაუმკეო რე-აკტივნა სტრეს იმუნიზაციისთვის.

გამოკვლევებმა აჩვენა, რომ ვირტუალური რეალობითა დაფიქსირებული მკურნალობა ფიზიკური თვითმფრინავის ბორტზე დაფიქსირებულ მკურნალობასთან თანაბრად ეფექტიანია. მნიშვნელოვანი სტატისტიკა: ორივე მეთოდის შემთხვევაში, 8 სეანსის შემდეგ პაციენტების 93% სრულიად დეფიკაციას ჩაატარა აეროფობიის.

სხვა ეფექტიანი მეთოდები

ფარმაკოლოგიური და დამხმარე მიდგომებიც კი არსებობს. გარკვეული ადამიანი აღმოჩნდება, რომ კაროსელი მუსიკის მოსმენა მნიშვნელოვნად აკლებს აფრთხოებას. სხვები ზომიერი ალკოჰოლი მიმაშველა ნერვების დასამშვიდებლად მოიფიქრებენ (თუმცა ექსპერტები აფრთხოვენ, რომ ეს დამოკიდებული გახდება უსაფრთხოების რამი კი არა). ზოგი დიდი პანიკური აშლილობის პრეპარატებს იღებენ.

ბევრი ექსპერტი აქცევს ყურადღებას სუნთქვის სისტემატურ ვარჯიშებზე, რომელიც აღმოჩნდება დამამშვიდებელი. ტექნიკა მარტივი მაგრამ ეფექტიანია:

• ნელა და ღრმად ჩაისუნთქეთ პირით, რაც მუცლის მოცულობას აზრდის, როგორც მკერდი რომელიმე შემოიფარგლოს
• შემდეგ ნელა ჩაისუნთქეთ ცხვირიდან
• ამ პროცესში გაიმეორეთ დამამშვიდებელი მანტრა, როგორიცაა “მშვიდად, მშვიდად”
• შეინარჩუნეთ ეს რიტმი დაახლოებით 5-10 წუთი ან სანამ განწყობილება არ გამარტივდება

პედაგოგიური მიდგომაც ხშირად მდგამი დამხმარე. თვითმფრინავის ფიზიკა, ეროდინამიკა, დისპეტჩერთა ნავიგაციული ოპერაციები – ეს ცოდნა მნიშვნელოვნად შესაძლოა რუბელიკოს მიიღო. უცნ

წაიკითხეთ ასევე

• როგორ აღინიშნება ახალი წელი ტაილანდში
• 5 რჩევა, რომელიც მარტო მოგზაურობისას დაგეხმარებათ
• “თედო და ნუცა ვსწავლობთ სიმღერ-სიმღერით” – აპლიკაცია, რომელიც ნორვეგიაში ქართველმა ემიგრანტმა შექმნა
• ესპანეთი – მზის ქვეყანაშიც ჯანმრთელობაზე მზრუნველობა უფასოა