საქართველოში ფინансური სიძლიერის შენარჩუნება მნიშვნელოვანი გამოწვევაა, განსაკუთრებით იმ დროს, როდესაც ბევრი ადამიანი აღმოჩნდება ვადაგადაცილებული სესხების კატეგორიაში. „შავი სია” — ეს ტერმინი ხშირად გამოიყენება საზოგადოებაში, მაგრამ რეალურად ასეთი ოფიციალური სია არ არსებობს. პირობითი სახელწოდება აღნიშნავს საკრედიტო ჩანაწერების ბაზას, სადაც ფიქსირდება ვადაგადაცილებული დავალიანება. 2023 წელს ეკონომიკური მდგომარეობამ გარკვევილი დადებითი ცვლილებები მოიტანა — ვადაგადაცილებული სესხების რაოდენობა 7 პროცენტით შემცირდა, რაც მიუთითებს ქვეყნის საკრედიტო კულტურის გამოუმჯობესებაზე.
ამ სტატიაში განვიხილავთ, თუ რა არის ეგრეთ წოდებული „შავი სია”, როგორ ხდება მასში ჩაწერება, რა პირობებით შესაძლებელია ამ სიიდან ამოღება, და რა პრაქტიკული ნაბიჯები უნდა გადადგას პიროვნებამ, რომელიც ამ მდგომარეობაში აღმოჩნდა. „კრედიტინფოს” ხელმძღვანელი ლაშა ბაղათურია გაიზიარებს მნიშვნელოვან ინფორმაციას, რომელიც ხელმეუტმენელი იქნება ყველასთვის, ვისაც ფინანსური დავალიანება ან ფინანსური სიძლიერის გაუმჯობესება აინტერესებს.
რა არის „შავი სია” და როგორ ხდება მასში ჩაწერება
საზოგადოებაში გავრცელებული „შავი სიის” კონცეფცია, სინამდვილეში, ოფიციალური ის ეტიკეტი არ არის. „კრედიტინფოს” მიერ წარმოებული საკრედიტო ჩანაწერების ბაზა აკავშირებს ყველა პიროვნებას, რომელსაც რომელიმე ბანკი ან ფინансური დაწესებულება სესხი გამოუცია. ეს ჩანაწერი ეხება არა მხოლოდ იმ პირებს, რომელთაც ვადაგადაცილება აქვთ, არამედ ყველას, ვისაც აქტიური სესხი აქვს ან უნდა დაკრედიტდეს.
ვადაგადაცილება ხდება მაშინ, როდესაც მსესხებელი თავის ვალდებულებას ვადაში ვერ ასრულებს. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ეს შეიძლება იყოს მხოლოდ ერთი დღეც კი. აბსოლუტურად ყოველი ღამის ვადაგადაცილება ავტომატურად ფიქსირდება და გზას უშლის „კრედიტინფოში”. ამ მომენტიდან სიტუაცია დაკუმენტირდება ოფიციალურ ჩანაწერებში, რაც ზღუდავს მსესხებელის შესაძლებლობებს მომავალში სხვა კრედიტების მოსაპოვებლად.
საკრედიტო ჩანაწერი არ სახეს უცვლის მანამდე, სანამ ეკონომიკური ვალდებულება სრულად არ დაკმაყოფილდება. ეს გულისხმობს, რომ თუნდაც ერთი თვის ვადაგადაცილება დაიწერება და რჩება სისტემაში, სანამ სრული გადახდა მოხდება.
ვადაგადაცილების მოშორება და ბაზიდან ამოღების პირობები
რთული კითხვა, რომელიც ბევრ დავალიანებულს აინტერესებს, ეს არის: რა დროს წაიშლება უარი ვადაგადაცილების ჩანაწერი? პასუხი მარტივი, მაგრამ მოითხოვს მოთმინებას. ვადაგადაცილების შესახებ ინფორმაცია „კრედიტინფოს” ბაზიდან წაიშლება მხოლოდ მაშინ, როდესაც მსესხებელი სესხს მთლიანად დაფარავს და დაფარვიდან ხუთი წელი გავა.
ეს ხუთწლიანი პერიოდი ბიზნესის განვითარების ხელმძღვანელი ლაშა ბაღათურიამ აკონკრეტა. ის ხაზი გამოუსვა, რომ ინფორმაციის წაშლა არ ხდება მხოლოდ სესხის დაფარვის აქტში. გაჭირვებული კრედიტორი, რომელმაც ღირსეულად გამოწვევა აღმოფხვრა, მხოლოდ ხუთი წლის მერე გამოიხმელს საკრედიტო ისტორიიდან ეს დარღვევა. აქ მნიშვნელოვანია გვესმოდეს, რომ „შავი სია” არ არის სამუდამო წონა, არამედ დროებითი მდგომარეობა.
ამ პერიოდში მსესხებელი შეძლებს ახალი კრედიტების აღება, თუმცა შესაძლოა უფრო უკეთ პირობებით არა. ბანკები გაითვალისწინებენ ვადაგადაცილების ფაქტს, თუ იგი ხილული იქნება ისტორიაში. სწორედ ამიტომ, ხუთი წლის გასვლა გამოუცლელია ისტორია სრულად წასაშლელად.
საქართველოში ვადაგადაცილების სტატისტიკა და სიტუაციის მიმოხილვა
2023 წელს საქართველოში საკრედიტო ვითარება გარკვევით უმჯობესდა. „კრედიტინფოს” ხელმძღვანელმა ხაზი გამოუსვა, რომ ვადაგადაცილებული სესხების რაოდენობა შემცირდა შვიდი პროცენტით, რაც დადებითი ტენდენციაა. ეს მაჩვენებელი მიუთითებს იმაზე, რომ მსესხებლები უფრო პასუხისმგებელი და რეალისტური რჩებიან საკუთარი ფინანსური ვალდებულებების მიმართ.
დეკემბერი 2023 წელი, „კრედიტინფოს” სტატისტიკის მიხედვით, სამართლიანი სურათი აჩვენებს. ვადაგადაცილებული სესხები, რომელთა ხანგრძლივობა 30 დღიდან 3 წლამდე მერყეობს, 201 047 მსესხებელს ეხება, კონტრაქტების მთლიანი რაოდენობა კი 383 830-ს შეადგენს. უფრო მნიშვნელოვანი ციფრი — ვადაგადაცილებული კრედიტების სულ რაოდენობა 2 მილიარდ 42 მილიონი 932 ათას 474 ლარის უდრის.
საუბარი ხშირად იკეთება სხვადსხვა სახის სესხებზე. ბიზნესის განვითარების ხელმძღვანელი აღნიშნავს, რომ რაოდენობრივად ყველაზე მეტი ვადაგადაცილებული კრედიტი სამომხმარებლო სესხებს შორის აღირიცხება. თუმცა, თანხების მოცულობის მხრივ სურათი საპირისპირო — ბიზნეს სესხები, რომელიც კორპორატიულ ფინანსებში შედის, აჭარბებს სამომხმარებლო კრედიტებს.
საერთო ჯამში, დეკემბრის მდგომარეობით, საქართველოში საფინანსო სექტორის წინაშე დგს სერიოზული ვალი. 1 მილიონ 928 ათას 641 ადამიანს აქვს დავალიანება, რომელიც 44 მილიარდ 104 მილიონ 324 ათას 482 ლარის ოდენობით იკრიბება. ეს რიცხვი ჩვენი ეკონომიკის სიმძიმეს აჩვენებს და გაკეთებული ნამუშევარი აღმეზობლებთან შედარებით მნიშვნელოვანია.
სამომხმარებლო სესხები წ.შ. ბიზნეს სესხები — განსხვავების აქცენტი
უკეთ გაგებისთვის, რატომ არის განსხვავება რაოდენობსა და მოცულობას შორის, აჯობია მცირედი განახლება გაკეთდეს. სამომხმარებლო სესხები — ეს არის მცირე ზომის კრედიტები, რომელსაც ჩვეულებრივი ადამიანი აიღებს ისეთი მიზნებისთვის, როგორიცაა ავტომობილი, სახლის რემონტი, ან სხვადსხვა სამყაროს ღირებულებები. ისინი გაცემული იქნება ხელმისაწვდომი პირობებით მცირე თანხებში, რაც რატომ არის მეტი რაოდენობა მცირე კრედიტორების შედეგად.
ბიზნეს სესხები, კორპორატიული ფინანსებით დაკავშირებული, არის უფრო დიდი თანხებში გაცემული კრედიტები, რომელსაც კომპანიები იღებენ მათი ოპერაციების მასშტაბის გაფართოების ან ღრმა ინვესტიციების მიზნით. ეს უფრო დიდი რიცხვებია ერთეულის მხრივ, მაგრამ გაცემული რაოდენობა ნაკლები. ამ პროცესის შედეგად, თანხების საერთო მოცულობა უფრო მეტია ბიზნეს სესხებში.
პრაქტიკული რჩევები დავალიანებული პირებისთვის
- კრედიტორი დაუკავშირდით დაუყოვნებლივ: თუ აღმოჩნდით რომ ვერ შეძლებთ მოწყვეტილი ვალდებულების დაფარვას ვადაში, დაუკავშირდით ბანკს ან სხვა ფინансურ დაწესებულებას შესაძლოთ დაფარვის გეგმა გამოშეთანხმოთ. ბევრი ბანკი მზად არის მსესხებელთან სამართლიანი პირობებში სამუშაო.
- დავალიანების ოდენობის მოკლებული გაკვეთა: ზუსტად იცოდით, რამდენი თანხა
ფოტო: Ramaz Bluashvili / Pexels
