ავსტრიელი მხატვრის გუსტავ კლიმტის დაუმთავრებელი ნახატი, რომელიც თითქმის ასი წლის განმავლობაში ითვლებოდა დაკარგულად, ვენის აუქციონზე გაიყიდა. ნახატის სახელი “ფროილაინ ლიზერის პორტრეტი” გულისხმობს, რომ მასზე ებრაელი მრეწველების ოჯახიდან გამოსახული ნიჭიერი ქალი დაცული რჩება. ეს ისტორია ხელოვნების, ისტორიის და კულტურული მემკვიდრეობის რთული ლაბირინთში გვცემს ხელმიჭერს, სადაც კითხვები ავტენტიკობის, სამართლიანობისა და დაკარგული ოქროს აღდგენის შესახებ დღემდე აქტუალური რჩება.
ვენის აუქციონის სახლ Im Kinsky-ის მიერ გამოაცხადებული ეს აღმოჩენა ხელოვნების მსოფლიოში განსაკუთრებული მნიშვნელობისაა, რადგან იგი პირდაპირ კავშირშია კლიმტის შემოქმედებით პერიოდთან და ის ემოციური, კულტურული გაუცხოების შესახებ ამბავს, რომელიც ხელოვნების სამყაროში აღმოჩნდა მეორე მსოფლიო ომის შედეგად. ამ სტატიაში განვიხილავთ ნახატის ისტორიას, მის აღმოჩენას, ის კითხვებს, რომლებიც კვლავ დაუპასუხო რჩება და ხელოვნების საზოგადოების მცდელობას, მემკვიდრეობის ხაზებთან დაბრუნებისთვის.
კლიმტის სამღერო ხელმოწერა: მხატვარი და მისი დროის კონტექსტი
გუსტავ კლიმტი (1862-1918) ავსტრიელი მხატვარი იყო, რომელიც მნიშვნელოვან როლს ითამაშა ევროპული მხატვრობის ისტორიაში, განსაკუთრებით სიმბოლიზმისა და მოდერნიზმის მოძრაობაში. მისი ნამუშევრები ხასიათდებოდა ღრმა კულტურული მხატვრობით, რომელშიც შერეულია ოქროს ფოლიო, კომპლექსური სიმბოლიკა და ღრმა ფსიქოლოგიური ღრმობა. კლიმტი ვენის ხელოვნების სფეროში ცნობილი პერსონალობა იყო და თავისი ჯალাল-მიმდინარე მხატვრობის გამო ხშირად დაკრიტიკებული იყო კონსერვატიული გარკვევილებით. მისი პორტრეტები, განსაკუთრებით, კითხვებს აღძვრავდნენ მათი ინტიმური ხასიათის და წინააღმდეგობის გამო.
1917 წელს, კლიმტის ცხოვრების ბოლო წელს, ებრაელი მრეწველების ოჯახმა, რომლებიც საზოგადოების უმაღლეს ფენებში იმყოფებოდნენ, შეუკვეთეს მხატვარს ნახატი. ეს კომიссია ნიშნავდა, რომ შემკვეთელი ოჯახი კლიმტის სამუშაოს მცირე, მაგრამ მნიშვნელოვან ნახატებში აფასებდა. დაუმთავრებელი “ფროილაინ ლიზერის პორტრეტი” ზუსტად ასე წიდან ითვლებოდა – იგი არის ის მომენტი, რომელშიც მხატვარი გარდაიცვალა, რაც ნახატს პორტრეტირებული ნახატის დასტური ხდის.
ასი წლის დაკარგვა: მისტერიული გაქრობა და საზოგადოების გამოფენა
ნახატის ბედი ის დაკარგვა საოცრად დაკავშირებულია წელთა რთულ ისტორიულ მოვლენებთან. 1925 წელს, ბოლო ჯერ სტუმრებმა ნახატი გამოფენაზე დაინახეს, სად სწორედ იმ მომენტიდან იწყება ის პერიოდი, რომელიც გახდა აღმოფხვრელი დაკარგვის დასაწყისი. ჰოლოკოსტის ჯერ აღარ ხდება ფაქტი, აღმოჩნდა, რომ ბევრი ხელოვნების ნაწარმი, განსაკუთრებით ის, რომელთაც ებრაელი მფლობელი ჰქონდათ, დაკარგულ იქმნა სოციალური ფერფლებში ან გაღრმა იქმნა პირად კოლექციებში.
1925-იდან 1961 წლამდე პერიოდი, როგორც im Kinsky-ის წყარო აცხადებს, კითხვებით სავსეა. ამ დროს ნახატის ბედი გაურკვეველი იყო. ეს იმ დროის სიმბოლო სიმბოლო, როდესაც მრავალი ხელოვნების ნაწარმი კოლექციებში დაიკარგა, გაბნა ან დამალა. Im Kinsky-ს განცხადება აღიარებს, რომ 1960-იანი წლებიდან ტილომ მინიმუმ სამი მფლობელი შეიცვალა მემკვიდრეობით. თუ ვინ იყო ეს მფლობელი ან როგორ კვლავ დაკარგული იყო უფრო ღრმა ინფორმაცია, დღემდე უცნობი რჩება.
გაურკვევლობა ზე განმარტება: ხელოვნების ისტორიკოსების დაკვირვებები
ხელოვნების ექსპერტები დღემდე დავობენ იმაზე, რომ ზუსტად ვინ წარმოდგება დაფიქსიცებულ ნახატზე. ეს აბუზურობა ხელოვნების ისტორიის ჯღ-ხის წილი უნდა აღიაროს, რადგან დოკუმენტაცია ხშირად დაკარგულია ან არასრული რჩება. ხელოვნების ისტორიკოსები ტობიას ნატერი და ალფრედ ვაიდინგერი თვლიან, რომ პორტრეტი გამოსახულია მარგარეტ კონსტანს ლიზერი, რომელიც ადოლფ ლიზერის ქალიშვილი იყო. ამ ინტერპრეტაციის პროფესიონალური ხელისუფლება ხელოვნების აკადემიაში ღრმა აღიარების საფუძველზე დგება.
თუმცა, Im Kinsky-ის ოფიციალური დოკუმენტაცია უფრო რთულ სურათს აჩვენებს. აუქციონის სახლის თქმით, პორტრეტი შესაძლოა იყოს ადოლფის ძმის, იუსტუს ლაზერის ერთ-ერთი ქალიშვილი – ელენა ან ანა. ეს ვერსია კიდევ უფრო რთულდება, რადგან ის მოყვება რთულ ოჯახურ კავშირებს და თანამედროვე ხელოვნების მფარველობის ისტორიას. იუსტუს ლაზერის მეუღლი, ჰენრიეტა ლიზერი, უწითალო ხსენებული საცილ ოსვენციმის ბანაკზე, სად რა ღარიბლიანი გარდაიცვალა, მაგრამ მისი ორივე ქალიშვილი, ელენა და ანა, მეორე მსოფლიო ომს გადაურჩნენ. ეს ფაქტი თავისთავად ღრმა ემოციური მნიშვნელობის ნიშნავს.
პროვენანსის კვლევა და ნაცისტური გასხვისების კითხვები
Im Kinsky-ის ექსპერტები ატარებდნენ ღრმა პროვენანსის კვლევას, რათა დაწესდა ნახატის წარმომავლობის ბილიკი. პროვენანსი – ხელოვნების ნაწარმის წყარო და ხელმოკიდების ისტორია – ჩვეულებრივ არის კრიტიკული პუნქტი, განსაკუთრებით ის ქვეთი ნაწარმი, რომელიც მეორე მსოფლიო ომის დროს ხელი ჰქონდა. თუმცა, როგორც Im Kinsky აცხადებს, ამ კვლევამ არ გამოუვლენა რაიმე კრიმინალი ან კითხვა ნახატის კანონიერი კუთვნილების შესახებ.
კიდევ უფრო მნიშვნელოვანი ფაქტი ის არის, რომ ნახატი არ აღმოჩნდა ნაცისტების მიერ გასხვისებული ფასეულობების ცნობილ სიაში. ეს იმაზე მოწმობს, რომ ის ან სწორად დოკუმენტირებული იყო გასხვისების სისტემაში, ან შესაძლოა იგი არამეთოდოლოგიურად დაკარგული იყო სოციალური აირღვევების დროს. ეს ფაქტი არ ამცირებს ისტორიული მნიშვნელობის გამოკითხვის აუცილებლობას, ხელოვნების კომიუნიტიმ სავსე უნდა იყოს უმართივესი პროცესი, რომელიც ხელოვნების მხარდამჭერებს უფლების აღმოფხვრელი უზრუნველყოფს.
აუქციონის მნიშვნელობა: კულტურული მემკვიდრეობის აღდგენა
Im Kinsky-ის გამოცხადება მინდელ სხვადსხვა მხარდან აღგება. ვენის აუქციონის სახლმა თავისი ნაბიჯებით აღიარა, რომ კულტურული მემკვიდრეობის აღდგენა გრძელი, რთული პროცესია. ის, რომ ეს ნახატი იანვარში აუქციონზე გამოიტანეს, უფლებას აძლევს ხელოვნების დამცველებს და კოლექციონერებს, რომ კლიმტის ეს უნიკალური ნაწარმი ხელახლა გარკვევის სფეროში დაბრუნდეს.
აუქციონის გამოწერილობის გამო, ჰონგ-კონგელმა მყიდველმა შეიძინა ნახატი, რომელიც ევროპული კულტურის ღრმა უნდობელი ისტორია ატარებს. ეს ფაქტი თავისთავად ხელოვნების მსოფლიო პერმანენტობის განმარტელებას ტიტიფულებს. კლიმტის ხელმოწერილი ნახატი ა
ფოტო: ArtHouse Studio / Pexels
