დღეს ევროპის რუკაზე არის მრავალი ქვეყანა, რომლებშიც შრომის ანაზღაურება მნიშვნელოვნად დაბალია სამсредო ევროპული სტანდარტებთან შედარებით. ეს მოვლენა პირველ რიგში დაკავშირებულია ამ ქვეყნების ეკონომიკური განვითარების დონესთან, ისტორიული ფაქტორებთან და მუშაკთა უფლებების დაცვის მახასიათებლებთან. ლიდერი პოზიციები ითვისეს ბალკანის ქვეყნებმა და საცენტრალო ევროპის რეგიონის ზოგიერთმა სახელმწიფომ, სადაც მინიმალური ხელფასი თავისი მნიშვნელობით მკვეთრად გამოირჩევა დასავლეთ ევროპის ქვეყნებთან შედარებით.
გაცნობა ამ ქვეყნებს, მათი ეკონომიკური მდგომარეობისა და შრომის ბაზარის სპეციფიკას მნიშვნელოვანია როგორც პოტენციური მიგრანტებისთვის, ასევე დასაქმე პირებისთვის, რომლებიც განიხილავენ კარიერის განვითარების სხვა ქვეყნებში. ამავე დროს, საჭიროა გვესმოდეთ, რომ ხელფასების დაბალი დონე ხშირად უკავშირდება ცხოვრების დაბალი ღირებულებასთან, რაც გარკვეულ გაზომით აკომპენსირებს ცხოვრების პირობებს.
ბულგარეთი — ყველაზე დაბალი ხელფასის მქონე ქვეყნა
ბულგარეთი ამჟამად ევროპის რუკაზე ყველაზე დაბალი ხელფასების მქონე ქვეყნების რეიტინგში ლიდერობს. ამ სოწ-ეკონომიკური გამოწვევის ფესვები ღრმადაა გამჯდარი ქვეყნის ისტორიულ და ეკონომიკურ მდგომარეობაში. მთავარი პრობლემა, რომელიც ხელფასების დაბალ დონეს ხელს უწყობს, არის კვალიფიციური შრომის მოწვევის სირთულე და სამუშაო ძალის აქტიური გადინება.
შრომისუნარიანი ასაკის ადამიანების მზარდი რაოდენობა ტოვებს ქვეყანას, რაც თავისთავად საპრობლემო ფენომენი ხდება ბულგარეთის ეკონომიკისთვის. ეს მიგრაცია პირველ რიგში მიმართულია დასავლეთ ევროპის უფრო განვითარებული ქვეყნებისკენ, სადაც ხელფასის პერსპექტივა ბევრად უფრო იზიდავი მოჩანს. გარდა ამისა, განათლების დაბალი დონე და დამსაქმებლის მიერ დაფინანსებული პროფესიული ტრენინგებისა და კარიერული კონსულტაციების შეზღუდული ხელმისაწვდომობა არის გამწვავებული ფაქტორი, რომელიც შრომის ხარისხს აქვე უჩენს.
თუმცა, ბულგარეთის ხელისუფლება ამ სიტუაციის გამოსწორებისკენ უბიძგებული იყო. მომავალი წლიდან გეგმავს მინიმალური ხელფასის მნიშვნელოვან გაზრდას — არსებული 780 ლევიდან (რაც გაკვეთილად შეიძლება მივიჩნიოთ 398 ევროთი) 933 ლევამდე (477 ევროთი). მიუხედავად იმისა, რომ ეს ზრდა პროცენტულად საგულისხმოა, ევროში გამოთქმული სერეალური მდგომარეობა კვლავ უჩვენებს მკვეთრ განსხვავებას დასავლეთ ევროპის დონესთან შედარებით.
რუმინეთი — განვითარების პირველი ეტაპი
რუმინეთის ხელფასების სწორე შესახებ საუბრისას, აუცილებელია ქვეყნის ეკონომიკური კონტექსტი სათანადოდ გავიაზროთ. რუმინეთის ეკონომიკა ამჟამად ჯერ კიდევ განვითარების საწყის ეტაპზე პოულობს თავს, რაც ნიშნავს იმას, რომ მისი საზოგადოებრივი შემოსავლის შესაძლებლობები ჯერ კიდევ მნიშვნელოვნად შეზღუდულია.
უმთავრესი დაბრკოლება რუმინეთში არის პროფესიული კავშირებისა და სამუშაო ძალის ორგანიზაციების არასაკმარისი ეფექტიურობა. თუ სხვა ქვეყნებში პროფკავშირები აქტიურად იბრძვიან მუშაკთა ხელფასის გაზრდის და სოციალური გარანტიების გაუმჯობესების წინააღმდეგ, რუმინეთში ეს ინსტიტუტები თავიანთი მიზნის ხშირად უფრო ეფექტურად ვერ ასრულებენ. ეს შედეგი გაქვს იმისა, რომ დამსაქმებლებმა უფრო დაბალი ხელფასის შესაძლებლობა აქვთ, ხოლო შრომის ხარისხი დაუკმაყოფილებელი რჩება.
ხორვატია — საომო მემკობიდან რეკონსტრუქციის გზა
ხორვატიის შემთხვევა განსაკუთრებული ყურადღების ღირსია, ვინაიდან მისი ხელფასების დაბალი დონე უშუალოდ დაკავშირებულია ქვეყნის ბოლო ათწლეულების ისტორიული მოვლენებთან. 1990-იანი წლების დასაწყისში ხორვატიის დამოუკიდებლობის ომი მძიმე დარტყმა მიაყენა ქვეყნის მთელ ეკონომიკას. ეს არის პერიოდი, რომელმაც ხორვატია ხელიდან გაუშვა თავისი ეკონომიკური და ფინანსური სექტორების სათანადოდ განვითარების შესაძლებლობა, რაც ევროკავშირის დანარჩენმა ნაწილმა გააკეთა.
ომის ხანშიც და მის შემდეგაც ხორვატიის მთავრობამ უზარმაზარი ხარჯები გაიღო კომპენსაციებისა და რეკონსტრუქციის პროგრამებზე. ეს პროცესი დაჩქარდა ქვეყნის ეკონომიკურ განვითარებას და გამოიწვია ხელფასების მთელი ჯამის დიდი ნაწილი ამ მიზნებთან დაკავშირებული. შედეგად, დღევანდელი ხორვატიის ეკონომიკა პოზიტიურ ტენდენციას აჩვენებდეს, მაგრამ ჯერ კიდევ არ არის ისეთი განვითარებული, როგორსაც კანონიერად შეიძლება ველოდოთ ევროკავშირის წევრი ქვეყნიდან.
ხორვატიაში კიდევ ერთი კარიგი ფაქტორი მისი ღრმა დამოკიდებულება სასტუმროებისა და ტურიზმის ინდუსტრიაზე. ეს სექტორი დიდად განკუთვნილია დროებით და სეზონურ მუშაკებზე, რაც თავის მხრივ ხელფასების ქრონიკულ დაბალობას განაპირობებს. რადგან პრაქტიკულად არ არსებობს აღმზიდელი ზეწოლა ხელფასის გაზრდაზე, მდგომარეობა სტაგნანტური რჩება. თუმცა, ევროკავშირში სრული გაწევრიანების შემდეგ სიტუაცია თანდათანობით უკეთესობის მხარეს იცვლება. ხორვატიას ახლა აქვს უფრო ტევადი და დაკავშირებული შრომის ბაზარი, რაც ხელს უწყობს ხელფასების თანდათანო ზრდას. გარდა ამისა, ამ ქვეყნებში ცხოვრების საკმაოდ დაბალი ღირებულება მნიშვნელოვნად ხელს უწყობს მსყიდველობითი უნარის ზრდას, რასაც შეიძლება უფრო დიდი მნიშვნელობა ჰქონდეს, ვიდრე ნომინალური ხელფასი.
უნგრეთი და პოლონეთი — დაბალი ღირებულება, დაბალი ზრდა
უნგრეთის უმთავრესი დამახასიათებელი ფაქტორი ხელფასების სუსტი ზრდის მხრივ არის ცხოვრების დაბალი ღირებულება. ანალიტიკოსები ხშირად აღნიშნავენ, რომ ეს პარამეტრი თითქმის ოდითგან მთავარი მიზეზია იმ მოვლენისა, რომ ხელფასები უნგრეთში თანდათანობით იზრდება. მიუხედავად იმისა, რომ ეკონომიკური მდგომარეობა უფრო მდგრადი ხდება, უნგრეთი ახლა უფრო მაღალი ინფლაციას განიცდის, რაც შედეგად მოიტანს ხელფასების მნიშვნელოვან ზრდას. ამრიგად, პოლიტიკის გაკვეთილების ზეგავლენა გარკვეულ საზღვრებშია, რადგან ეკონომიკური მეკანიზმი თავისით უბიძგებს ცვლილებებს.
პოლონეთის შემთხვევა რომელიმე განსხვავებული ხასიათის. პოლონეთის მთავრობამ თავდაპირველად მიზანმიმართულად შეკავებული ხელფასების ზრდა და ამას რამდენიმე წელია, რაც კეთავს. ამ პოლიტიკის გამო პოლონეთმა შენარჩუნა საკუთარი თავი “იაფი შრომის” ქვეყნის მეთაურობის რეპუტაციით. ეს სტრატეგია მთელი რიგი უცხოური კომპანიების აქ ინვესტიციის ჩატარებას აწყობს, რადგან ეკონომიკურად კომპეტიტიული დარჩება ხელფასების კუთხით. ამასთან ერთად, მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ეს ზომები გაცილებით ნაკლებად სავარაუდოა, რომ გააუმჯობ
ფოტო: Mico Medel / Pexels
