ინსულტი ახალგაზრდა ემიგრანტებში: რისკი, ამოცნობა და გადაწყვეტილებები

ხშირად ხმელთაშორის ემიგრაციაში მცხოვრებ ქართველ ახალგაზრდებს მიაჩნიათ, რომ ინსულტი – ეს უცხო, დიდი ხნის კიდეთ დაგვიანებული აზრი, რომელიც მხოლოდ ხანდაზმულ ადამიანებს ემართებათ. თუმცა რეალობა სულ განსხვავებულია. ინსულტი, სისხლის მიმოქცევის მწვავე დარღვევა, შეიძლება დაეცეს ნებისმიერ ასაკში, მათ შორის ახალგაზრდებშიც, განსაკუთრებით როდესაც გამოკვეთილი რისკფაქტორები არსებობს. საზღვარგარეთ მცხოვრებ ქართველებს განსაკუთრებული გამოწვევები აწყდებათ – სხვაგან ცხოვრება, განსხვავებული კვების სტილი, სტრესი, ჯანმრთელობის სერვისებში ორიენტირება. ამ სტატიაში განვიხილავთ, რას ნიშნავს ინსულტის რისკი ემიგრანტული კონტექსტში, რა უნდა იცოდეთ და როგორ უნდა მოემზადოთ არჩევანილ მიმართულებაში.

ემიგრაციის სტრესი და ინსულტის რისკი

საზღვარგარეთ ცხოვრება წარმოადგენს მნიშვნელოვან ფსიქოსოციალურ სტრესორს. ახალ ქვეყნაში გადაკვლევა, ნოვი კულტურაში ჩაბნობა, ოჯახისგან დაშორება, უცხო სამუშაო გარემო – ეს ყველაფერი კუმულაციური სტრესის წყაროა. სტრესი ითვლება ინსულტის რელევანტური რისკფაქტორი, რადგან ისე მოქმედებს, რომ:

პირველ რიგში, ქრონიკული სტრესი აწევს არტერიულ წნევას. დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ გრძელვადიანი ემოციური დაძაბულობა იწვევს ჰიპერტენზიის ხელმეორედ განვითარებას ან გაუარესებას. ეს განსაკუთრებით შესამჩნევია ადამიანებში, რომლებსაც უკვე გარკვეული გენეტიკური მიდრეკილება აქვთ.

მეორეც, სტრესი აქვს ნეგატიური გავლენა ცხოვრების წესზე. დაღლილი, უთქმელი ემიგრანტი თხოვს უფრო მარტივ ხასიათის საკვებს – ხშირად ფასტფუდი, მარილიან, ჭიქიან საკვებს. ფიზიკური აქტივობა ვერცხლის ღეკისას მოდის, უცხო გარემოში ასეთი ჩვევა დაკომპლიკსებული ხდება.

რეკლამა

მესამე, ემოციური არაკეთილმყოფელი მდგომარეობა გავლენას ახდენს სისხლის მიმოქცევის რეგულაციაზე, ხელს უწყობს თრომბოზის რისკის ზრდას. რესპირაციული და კარდიოვასკულარული სისტემის დისრეგულაცია შესაძლოა გახდეს ინსულტის აქტივირების ფაქტორი.

ამ მიზეზით, ემიგრანტი, განსაკუთრებით ახალგაზრდა ასაკის, აბსოლუტურად ვალდებული უნდა იყოს რეგულარულად ზედამხედველობა ჩაატაროს თავის ჯანმრთელობაზე, მხედელოვნება ჰქონდეს სტრესის მართვაზე და სთხოვოს ფსიქოლოგიური დახმარება საჭიროებისამებრ.

რისკფაქტორები, რომელიც ემიგრანტებში უფრო ხშირია

ქართველ ემიგრანტებს მათი ცხოვრების წესის გამო ზოგიერთი რისკფაქტორი მახასიათებელია. პირველ რიგს, კვების ცვლილება. მრავალი ქართველი, რომელიც უცხოეთში გადის, აღმოაჩენს, რომ დამშვიდობითი, სხვა ღირებულების მედეგ კვება ხელმისაწვდომი ან ძვირი ხდება. ხშირ შემთხვევაში კი, პროცესირებული საკვებელი აღმოჩნდება იაფი და მოხერხებული. თუმცა ასეთი რაციონი მდიდარია სიმლიანი მჟავებით, ტრანს-ფილიპის მაღალი რაოდენობითა და მაქალორიული ღირებულებით, რაც ზეწოდება სხეულის წონას, აზიანებს სისხლძარღვებს და ზრდის კოლესტერინის დონეს.

მეორეც, თამბაქოს მოხმარება. მხოლოდ აღმოჩენილი მითითებების თანახმად, ემიგრაციაში მცხოვრებ პირთა გაზოგადოებული პროცენტი დამოკიდებულ სხეულებთან უფრო მაღალი ღირებულებაა. ეს შეიძლება იყოს სოციალური პირობების ან ემოციური დაზიანების შედეგი. თუ თამბაქოს მოხმარება გამრუდ აქვს ემიგრანტს, ის მნიშვნელოვნად ზრდის ინსულტის რისკს.

მესამე, მცირე ფიზიკური აქტივობა. უცხო ქალაქში პირი ხშირად უფრო უმოძრაო ხდება – კომპიუტერთან მუშაობა, სახლში დრო გატარება, უცხო გარემოში სპორტის სერვისები მოიძებნება რთულად ან ძვირი ხდება.

რეკლამა

მეოთხე, არტერიული წნევა. რომელიმე ის დაირღვა, ხშირად ემიგრაციაში წნევის რეგულარული კონტროლი შეწყდება, განსაკუთრებით თუ პირი არ იცის სად უნდა კონსულტირებულიყო ან ენაკლებია ფინანსური საშუალება.

მეხუთე, ზოგიერთ ქვეყნებში, სადაც ქართველი ემიგრანტი მცხოვრებს, ალკოჰოლის კულტურა განსხვავებული იქნება. ზოგი ინდივიდი შესაძლოა გაზმოს სპირტოვანი სასმელების მოხმარება, რაც ასევე აზიანებს სისხლძარღვებს და ზრდის ინსულტის რისკს.

ინსულტის ტიპები და მათი განსხვავებული სახე

მნიშვნელოვანია ემიგრანტი იცოდეს, რომ ინსულტი ორი ძირითადი ტიპის: იშემიური და ჰემორაგიული. იშემიური ინსულტი ხდება მაშინ, როდესაც სისხლძარღვი დახშობილი ხდება – ან ადგილობრივი კოლტი წარმოიქმნება, ან სხვა რეგიონიდან კოლტი მიმოქცევით ტვინის სისხლძარღვში შედის. ეს ინსულტის ყველაზე გავრცელებული ტიპი.

ჰემორაგიული ინსულტი კი ხდება ტვინში სისხლის სიმსივე გამო – ანეურიზმის ან სხვა პათოლოგიის კვლავი გახეთქვა. აქ სვავა სხვა, ხშირად უფრო საწინააღმდეგო კლინიკური სურათი. უეცარი, მძიმე თავის ტკივილი, ხშირად „ჩეკი, რომელიც ქვემოთ დაეჯახა” ფენომენი.

ორივე ტიპის დროს მკურნალობა განსხვავებული. იშემიური ინსულტის მკურნალობა შეიძლება მოიცავდეს თრომბოლიტიკ აგენტებს (მედიკამენტები, რომელიც დაშორებს კოლტს) ან თრომბექტომიას (მექანიკური კოლტის ამოღება). ჰემორაგიული ინსულტი ხშირად მოითხოვს ქირურგიული ჩარევას. დროის მნიშვნელობა აქ კრიტიკულია – თრომბოლიტიკ მკურნალობა ეფექტური მხოლოდ სიმპტომების დაწყებიდან რამდენიმე საათის განმავლობაში.

ინსულტის ადრეული სიმპტომები: სწავლა და გაცნობიერება

ინსულტის ამოცნობის ყველაზე მნიშვნელოვანი მეთოდი პრაქტიკაში გამოყენებული აბრევიატურა FAST-ის: Face (სახე), Arm (მკლავი), Speech (მეტყველება), Time (დრო).

სახე: სთხოვეთ ადამიანს გაღიმება. გადახედეთ, ხომ არ ჩამოუწია პირის კუთხე, ხომ არ გახდა სახე ასიმეტრიული.

მკლავი: სთხოვეთ ორივე ხელის აწევა წინ. დაჩქმა ან სუსტობა ერთ მხარეს მნიშვნელოვანი ნიშანია.

მეტყველება: სთხოვეთ მარტივი წინადადების გამეორება. გაურკვეველი, დარეკლემელი მეტყველება, სიტყვების პოვნის სიძნელე, ან ის, რომ კაცი არ ხვდება რაც იმას ამბობენ, ეს ყველაფერი შეწუხებას იწვევს.

დრო: თუკი რომელიმე ნიშანი უეცრად გამოვლინდა, დაუყოვნებლივ დარეკეთ გადაუდებელ სამედიცინო დახმარებაზე.

თუმცა, ინსულტი შეიძლება სხვა სიმპტომებითაც გამოვლინდეს:

– წონასწორობის უეცარი დაკარგვა ან სიარულის რთულობა
– მხედველობის პრობლემა ან გაორება
– სხეულის ერთი მხარის ნუმბიანობა ან სუსტობა
– უცხო, აღუხსნელი თავის ტკივილი
– თოვლის, დაბურვის, ან გაუგებრობის ფენომენი

ემიგრანტები, განსაკუთრებით როდის სხვა ენაზე არიან, შეიძლება ხელმოკლე ხდნენ რა სიმპტომების აღწერაში. თუმცა სასწრაფო ოპერატორი მხედელოვან იქნება და რიცხოვანი კითხვებით ამოიცნობს სიმპტომებს. მნიშვნელოვანია, რომ ემიგრანტი ცოდნილი იყოს, თუ რას ძებნან ექიმები.

უცხო ჯანმრთელობის სისტემა: ნავიგაცია და ბარიერი

ერთ-ერთი ყველაზე დიდი გამოწვევა, რომელიც ემიგრანტს აწყდება გადაუდებელი სამედიცინო მდგომარეობაში, არის უცხო ჯანმრთელობის სისტემაში ნავიგაცია. სხვადასხვა ქვეყნებში სხვადასხვა რეგულაციები, სხვადასხვა ენა, სხვადასხვა ბიუროკრატია.

რიგი ქვეყნებში გადაუდებელი დახმარება სამსახურის დროის დეკლარაცია მოითხოვს. თუ მაგალითად, ერთ-ერთი სკანდინავური ქვეყნის წესების თანახმად, ადამიანმა უნდა დარეკოს 112-ზე, სხვაგან ეს არის 911, 999 ან სხვა ნომერი. ემიგრანტმა უნდა იცოდეს ის ნომერი, რომელი მის ქვეყნაშია.

მეორე, ენა. სამედიცინო დროს გაუგებრობა ძალიან საშიშია. მრავალ ქვეყნებში სამედიცინო დაწესებულებებში ფერმენტები არსებობს, რომელიც ღეზიდან თუმცა ხელმოკლე ხდებიან. ემიგრანტმა შეიძლება მოითხოვოს თარჯიმანი, და უმეტეს შემთხვევაში პაციენტის უფლება ეს აქვს.

მესამე, დოკუმენტაციო კითხვები. ზოგ ქვეყნებში, თუ ადამიანი არ ის ცხადი გადახდის უნარი, სამედიცინო პირობა შეიძლება დაზღვევის მდგომარეობაზე იყოს დამოკიდებული. ზოგი ქვეყანა უზრუნველყოფს უმინდო გადაუდებელ დახმარებას, მაგრამ ეს ყველგან ასე არ არის.

მეოთხე, მედიკამენტების ხელმოწერა. სხვადასხვა ქვეყნებში სხვადასხვა მედიკამენტები დაერთვის და მათი ფერი, ფორმა, მოდება შეიძლება განსხვავებული იყოს. ემიგრანტმა დაწერილი უნდა იყოს, რომელი მედიკამენტები იღებს სახლში, და იხსენებდეს ამას ექიმს.

დაზღვევა, ფინансური აღიარი და კანონი

ინსულტის მკურნალობა დაზღვეული კატეგორია ხშირად ძალიან ძვირი. საზღვარგარეთ მცხოვრებ ქართველებმა უნდა გაიგოთ, რა სახის დაზღვევა აქვთ ან რა ფორმა რეზიდენტობის გამო აქვთ.

ზოგი ქვეყანა, მაგალითად ევროპის უმეტესობა, უზრუნველყოფს უმინდო გადაუდებელ სამედიცინო დახმარებას, მიუხედავად ადამიანის იმიგრაციული სტატუსის. თუმცა სპეციალიზირებული მკურნალობა შეიძლება დაზღვეული იყოს.

სხვა ქვეყნებში, განსაკუთრებით უმეტეს აფრიკული, აზიური ან რიგი ამერიკული ქვეყნებში, ძველი სამედიცინო სერვისის გადახდა რეზიდენტის პასუხისმგებლობა.

მნიშვნელოვანი რამ: თუ ემიგრანტი კანონიერად დაკმაყოფილდა სამუშაოდან, მას შეიძლება აქვს აკცეს ზოგიერთ დაზღვევის სქემას. ზოგი ქვეყანა, მაგალითად კანადა, უზრუნველყოფს უმინდო ჯანდაცვას პიტნე ან რეზიდენტული სტატუსის მქონე მიგრანტებს. ემიგრანტმა იმედიატურად გაარკვიოს თავის კონკრეტული მდგომარეობა.

ინსულტის აღიარება: რა უნდა აკეთოთ იმ მომენტში

თუ ემიგრანტი თავს ან ახლოსკეს პირს ინსულტის ნიშნებს ამჩნევს, აქ რა უნდა გაკეთოთ მომენტით:

დაუყოვნებლივი ქმედება:

• დარეკეთ გადაუდებელი დახმარებაზე – მიუთითეთ ქვეყნის შესაბამისი ნომერი (სკანდინავიაში 112, აშშ-ში 911, ბრიტანეთში 999)
• თუ მაშინაც კი არ ხარ სიტყვებში, ის უკუშ რჩა: დარეკეთ, და ოპერატორი გასაზრდება
• თუ პირი უცხო ენაზე რეაგირებს, კიდევ მნიშვნელოვანია ცდება დარეკვა – სამედიცინო დემოგრაფია ხშირად შეუძლია თარჯიმნის პოვნა

სიმპტომის დაწყება:

• დაიმახსოვრეთ ან ჩაიწერეთ ზუსტი დროიდან, როდესაც სიმპტომები დაიწყო ან ბოლოს როდის ის ჰქონდა ნორმალური
• ეს ინფორმაცია კრიტიკული, რადგან მკურნალობა დამოკიდებული დროზე

რა არ უნდა გააკეთოთ:

• არ მისცეთ საკვები, სვამი ან პერორალური მედიკამენტი
• არ მიეცით ასპირინი ან სხვა პრეპარატი ექიმის უბედური გამოწერის გარეშე
• არ წაიყვანთ პაციენტი საკუთარი მანქანით (თუ შესაძლებელია გადაუდებელი დახმარების გამოძახება)
• მონებითა და დაფრთხოების ხელმეორედ არ დაკვირვება

თუ კაცი უგონო:

• თუ ფრთხის ნორმალურად და სუნთქავს, შესაძლოა უსაფრთხო პოზიციაში დაწოლოთ
• თუ არ სუნთქავს და პულსი არ არის, დაიწყეთ გულ-ფილტვის რეანიმაცია ოპერატორის ინსტრუქციის მიხედვით

პრაქტიკული რჩევები ქართველი ემიგრანტებისთვის

• შეავსეთ კონტაქტური ინფორმაცია: ჰქონდეთ წერილობითი ჩამონათვალი თქვენი ახლო პირებისა, ის რომელი ქვეყნებში ცხოვრობენ, სანამ რა მედიკამენტები იღებთ, რომელი ალერგია გაქვთ
• ისწავლეთ ბაზის სიტყვები: გადაუდებელი დახმარება, ინსულტი, თავის ტკივილი, წნევა თქვენი მცხოვრების ქვეყნის ენაზე
• რეგულარულად შეამოწმეთ თქვ

  წყარო: sheniekimi.ge

  წაიკითხეთ ასევე

  • საქართველომ სტუმრის სტატუსით მიიღო მონაწილეობა Madrid Fusion 2024 გასტრონომოიულ კონგრესში
  • ახალი წელი ამსტერდამში: ზღაპრული მოგზაურობა შუქებისა და ტრადიციების სამყაროში
  • რუსეთიდან ქართველში გაგზავნილი თანხები 80%-ით დაეცა
  • რომი – რა უნდა ვიცოდეთ იტალიის დედაქალაქში გამგზავრებამდე
  FacebookTwitter

  ფოტო: cottonbro studio / Pexels