ფინანსური პირამიდები და ქართველი ემიგრანტი: რა უნდა იცოდეთ

ქართველი ემიგრანტები, რომლებიც უცხო ქვეყნებში ცხოვრობენ და ქართველ ოჯახებს ან ზეწარმეტად ფინანსურ ინსტიტუციებს ფულს აქვთ გამოწყობილი, განსაკუთრებით დაუცველნი არიან ფინანსური პირამიდების და სხვა თაղლითური სქემების წინააღმდეგ. საზღვარგარეთ მუშაობის განაკვეთ შოვნილი თანხები, რომელიც ხშირად ოჯახში ან სამეწამულო პროექტებში ბრუნდება, ხდება მიზანი პირამიდული სქემებისა. ეროვნული ბანკის რეკომენდაციის თანახმად, მოსახლეობის ფინანსური განათლება, განსაკუთრებით ემიგრანტი თემისთვის, ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ღირს-მინიმუმი, რომელიც პირდაპირ მოქმედებს საქართველოში მცხოვრები და საზღვარგარეთ მყოფი ქართველების დაცვაზე.

რა არის ფინანსური პირამიდა და რატომ არის ეს პრობლემა ემიგრანტებისთვის

ფინანსური პირამიდა არის სქემა, რომელშიც ადრეულ მონაწილეებს მოგება ენიჭებათ არა რეალური ინვესტიციური შემოსავლიდან, არამედ ახალი მონაწილეების შენატანებიდან. ეს სქემა გარემდე მხოლოდ იმ დროს, სანამ ახალი „ინვესტორები” აგრძელებენ რეგისტრაციას და ფულის ჩადებას. როდესაც ეს მოხდება, სქემა ირღვევა და უმეტესი მონაწილე კარგავს თავის სახსრებს.

ქართველი ემიგრანტებისთვის ეს სპეციალურად საშიში სიტუაცია ქმნის, რადგან მათი დაშორება საქართველოდან ხელს უწყობს ინფორმაციის ვაკუუმს. ხშირად, ემიგრანტი თავის შორეკ ოჯახში აკონტაქტებს ან ბიზნეს-ზეწარმეტებზე, რომელშიც „გარანტირებული” მაღალი შემოსავლის შესაძლებლობა აჩენს. ამ შემთხვევაში, ემიგრანტი საზღვარგარეთიდან ფულის გაგზავნის მეშვეობით ირიბად მონაწილეა სქემაში, ხოლო ოჯახი საქართველოში ხდება პირდაპირი მსხვერპლი.

სად ჩნდება ეს სქემები: ციფრული არხები და სოციალური მედია

ექსპერტების თანახმად, ფინანსური პირამიდების სირცე ძირითადად ციფრული არხებისა და სოციალური მედიაა. ფეისბუქი, ტელეგრამი, ვიბერი და სხვა მასობრივი კომუნიკაციის პლატფორმები ხდება ის სივრცე, სადაც მოხდა ყველაზე მეტი მატყუარა შეთავაზება. ქართველი ემიგრანტი, რომელიც ეს პლატფორმებზე აქტიურია, მარტივად შეთავაზების სამიზნე ხდება.

რეკლამა

პირამიდული სქემების ბუნება ისეთია, რომ მათ შემქმნელი ხშირად სოციალურ ქსელებში პოპულარული ფიგურა, ინფლუენსერი ან მედიაპირი ბმულით მოქმედებს. ეს ქმნის ცრუ იმპრესიას, რომ სქემა ლეგიტიმური და უსაფრთხო. ემიგრანტი, რომელიც დიდი ხნის თქმის შემდეგ თავის კიდევ ერთი ძველი სკოლის მეგობრის ან ცნობილი პირის შინაარსს აკვალებს, მარტივად ჩაიფაბა ამ ფსიქოლოგიური ხელთ.

ემიგრანტის ფინანსური მდგომარეობა და დამატებითი რისკი

ქართველი ემიგრანტი, განსაკუთრებით ის, რომელიც უცხოში შედარებით ახლად ჩამოვიდა, ხშირად აღმოჩნდება ფინანსიურ დაჭიმულობაში. უცხოელი ქვეყনის ღირებულებების ზრდა, ახალი ისწორმწორება, რომელიც საჭიროა ცხოვრებაზე — ამ ყველაფერი ატანჯავს ემიგრანტის ბიუჯეტს. ამ დროს, პირამიდული სქემის დაპირება მაღალი და სწრაფი შემოსავლის წარმოაჩენა მძლავრი მოცდემა ხდება.

მართიმიანი ემიგრანტი, რომელიც მხოლოდ რამდენი ათასი დოლარი დაზოგა ან უსაფრთხოების მარაგი აქვს, შეიძლება იფიქროს, რომ რიস্ქი დაბალი იქნება — მხოლოდ ელოდება, რომ მოგება დაიმტკიცა. იმ მომენტში, როდესაც თავის პირადი რეზერვი კი არ, არამედ ოჯახის თქვენ გაგზავნილი ფული ხდება კიდეც მოთხოვნილი, ემიგრანტი ხდება მოწონების მძიმე მდგომარეობის წინაშე: აღიაროს თეთრი ყოვლის მიხედვით ხელიდან, ან გაგრძელოს ზღვრული ინვეთემენტი იმ ცრუ იმედი, რომ ამჯერად მოგება მოჩნდება.

საქართველოს ეროვნული ბანკის დამცავი მექანიზმი და ემიგრანტის ხელმისაწვდომობა

საქართველოს ეროვნული ბანკი ფინანსური სექტორის მთავარი რეგულატორია, რომელსაც აქვს მოსახლეობის დაცვის უფლებამოსილება. ბანკი ზედამხედელი მოქმედებს საფინანსო ბაზრის შეფასებაზე და კვლავ თუ კვლავ გაამჟღავნებს ფინანსური პირამიდების შესახებ გაფრთხილებებს. თუმცა, დაშორებული ემიგრანტი ხშირად ვერ ძლევინებს ამ ინფორმაციას.

ერთი მხრივ, ეროვნული ბანკი მხოლოდ ფინანსური სექტორის საქმიანობაზე მეთვალყურეობს, ზოგჯერ კი თვითონ მომხმარებლის საჯაროობის გამოწვევა ხელს უწყობს. მეორე მხრივ, გამოძიებებითი ფუნქციები სამართალდამცავ ორგანოებს ეკუთვნის. ეს ნიშნავს, რომ ემიგრანტი ან ის ოჯახი, რომელმაც ფული დაკარგა, შეიძლება იპოვოს საკუთარ თავს ბიუროკრატიული წყვილსპირობის შუაში.

რეკლამა

ფინანსური განათლება როგორც ერთადერთი გზა

ექსპერტების შეხედულებით, კანონიერი ზომები და აკრძალვები მხოლოდ რეაქტიული მიდგომაა, რომელიც თაღლითბის მხოლოდ ყველაზე ღია ფორმებს შეაჩერებს. უფრო მნიშვნელოვანია პრევენცია — ყველა ასაკის, განსაკუთრებით ემიგრაციის წინა ან დროს, ფინანსური რეალობის შესახებ ინფორმაციის მომარაგება.

ფინანსური წიგნიერება ნიშნავს, რომ მოქალაქე (ემიგრანტი) ეუფლება უნარს: (1) იცნოს ლეგიტიმური ინვესტიციის საფუძვლები; (2) აამოიცნოს ის წითელი დროშები, რომელიც დაკავშირებულია გარანტირებული უმაღლესი შემოსავლის შეთავაზებებთან; (3) გააკრიტიკოს ის ინფორმაცია, რომელიც სოციალური მედიაში მოვა; (4) მოითხოვოს შესაბამისი დოკუმენტაცია და დაზღვევა, მანამდე, სანამ ფულის დებას.

რა გაკეთება უნდა ეროვნულმა ბანკმა და სხვა სახელმწიფო სტრუქტურამ

ექსპერტი რეკომენდაციებს აყალიბებს, რომელიც მხოლოდ ეროვნული ბანკის სიმტკიცეზე არ საჭირო, არამედ ფართო სახელმწიფო კოორდინაციას მოითხოვს. განათლების სამინისტრო უნდა შეტანოს ფინანსური წიგნიერება სკოლის მეცადინეობაში; ადგილობრივი თვითმმართველობები უნდა ჰქონდეს საზოგადოებრივი კამპანიებისთვის რესურსი; არასამთავრობო ორგანიზაციები უნდა მოიძებნოს ემიგრანტი კომუნიტეტებში.

ემიგრანტი, მას ზოგადად, საჭიროა დიფერენცირებული ინფორმაცია, რომელიც მისი მდგომარეობის და ზემოქმედებების ფაქტორების გათვალისწინებით შეიქმნა. მაგალითად, უცხოელი ქვეყნიდან თავის ოჯახზე ფულის გაგზავნისას, რა ქმედებები უნდა გაიღოს, რათა ის ფული არ აღმოჩნდეს პირამიდული სქემაში ჩართული?

ემიგრანტი კომუნიტეტის ღრმა ნიჭიერება

უნდა აღინიშნოს, რომ თავად ემიგრანტი კომუნიტეტი, მხეცი რესურსი გაკოთხოს ფინანსური პრევენციაში. უცხო ქვეყნელი ქართველი, რომელიც თავად ზემოთ აღწერილი სქემის მსხვერპლი იყო ან რომელმაც სწორად მოიქცა, შეიძლება იყოს ყველაზე დამაჯერებელი უამბობელი პირი თავის მეგობრებისთვის. კომუნიტეტის შიგნით ორგანიზებული ვორკშოპები, ვიდეო-სესიები, რომელსაც უცხო ქვეყნე მედიკამენტიდან გამონაყენი ემიგრანტი უტარებს, მძლავრი იმპაქტი უნდა ჰქონდეს.

პრაქტიკული რჩევები ქართველი ემიგრანტებისთვის

• აკრძალე თუ რა აკრძალავთ რომელიმე აპლიკაცია ან ონლაინ ბანკი გარანტირებული მაღალი კაპიტალიზაციის დაპირებით — ეს ყოველთვის სიგნალია პრობლემის
• მოითხოვე რეგისტრირებული ინვესტიციური კომპანიის საფუძველი, სფ-ის ნომერი და დაზღვევის დოკუმენტი — ლეგიტიმური ფირმა არასდროს უარყოფს ამის საჩვენებას
• კითხე მეორე აზრი: უთხარი ორი-სამი საიმედო ფინანსურ კონსულტანტს (სასიქოს, ბანკი, ან პროფესიონალი აკაუნტანტი), რომელიც სქემის შემოთავაზება მოიკიდა
• ნუ მიყვები ემოციებს — ფინანსური გადაწყვეტილებები უნდა იყოს რეაციონალური, არა იმპულსური, განსაკუთრებით როდესაც დიდი თანხები ხდება საქმე
• შენ არ უნდა შენიგებული თხოვო: თუ მეგობარი ან ოჯახის წევრი სთხოვს ფულს „სწრაფი მოგებაზე”, რეკომენდაცია გააკეთე ეროვნული ბანკის ვებგვერდზე შეტყობინებაზე, მანამდე, სანამ ფული გაგზავნი
• გახსენ ელიზა-რაოდ ბანკიდან, თუ რა არის უსაფრთხო ინვესტიციის თვისებები — ჩასე ში და შეთხზე
• დაიცვე თვენი პირადი ინფორმაცია: პირამიდული სქემებმა კი არ, არამედ ზოგჯერ მაშინვე იდენტიფიკაციის ქურ-ქუნებიდან გამოიზღვიან
• ემიგრანტი მეკობრეთ: დაამ თქვენს ემიგრანტ მეტელს ეროვნული ბანკის შეტყობინების ბოროტებაა — ეს შეიძლება სცენის დაგენა იყოს ხელმისაწვდომი მიწოდების სისტემი
• რეგულარულად შემოწმე თქვენი ბანკის ანგარიშები და საკრედიტო რეპორტი: რომელია თქვენი მხრივ გაკეთდა მოქმედება — ეს ხშირად პირამიდული სქემის შედეგი შეიძლება იყოს
• დაკავშირდი ეროვნულ ბანკთან, თუ ეჭვმიტანილი სქემა შენი აყვავილი რეგიონში გაშინაურდა — თქვენი ინფორმაცია შეიძლება სხვა მსხვერპლებიმ შეინიშნოს

ხშირად დასმული კითხვები

ემიგრანტი უცხო ქვეყნიდან რა უნდა გააკეთოს, თუ ოჯახის წევრი ფინანსური პირამიდის მსხვერპლი გახდა?

პირველი ნაბიჯი: დაკავშირდი ოჯახის წევრთან და მიუთხარი აზრი, რომ სქემა მოდგომელი თაღლითობაა. მეორე: დაკავშირდი ეროვნულ ბანკთან და თხოვე ოფიციალური შეტყობინება. მესამე: გამოიძახე პოლიციაში დიახ ეს ფინანსიური მოტყუება. მეოთხე: დატყვევე იურიდიული კონსულტანტი, რომელიც თქვენი ოჯახის გამოცემის ჩასატეხი გზა შეიძლება იცოდეს. ის, რომ ემიგრანტი უცხო ქვეყნეშია, არ ნიშნავს, რომ ის ვერ დაეხმარება ოჯახის საკანიკულო ინტერესებს — ხშირად მოგებული თანხის ნაწილი შესაძლო აღმოსაჩენი იქნება.

რა დამალული საფრთხეები შეიძლება იყოს ემიგრანტის ფინანსური ღია უცნობი ხელმიერი ალტერნატივებიდან?

პირამიდული სქემების გარდა, ემიგრანტი შეიძლება გაგების მიზნით ოღმდა მოთხოვნილი: (1) კრიპტოვალუტის თაღლითობა, რომელშიც ემიგრანტის ფული გა-კონვერტირებული იქნება რიცხოვადი მონეტის ფორმაში, რომელიც ამის შემდეგ უკან დაბრუნება შეუძლებელია; (2) სამოქმედო ღირებულების თაღლითობა, რომელშიც ემიგრანტი ენკოდიკით უცხო ქვეყნეში უფლებამოსილი გამნაკლებელი ხდება; (3) სამუშაო დაპირება, რომელიც მხოლოდ ფაქტიურად ემიგრანტის პირდაპირი კრიტიკული აქტივობით გენერირებული იქნება.

ემიგრანტი უნდა აცნობიოს თე მიწოდება სახელმწიფო უწყებებზე, როდესაც პირამიდული სქემა კიდეს ზოგადად დაიდეგნება?

დიახ, ემიგრანტი აუცილებელი იქნება აცნობოს საქართველოს საფინანსო ძალაუფლებებზე — ეროვნული ბანკი, საფინანსო მონიტორინგის სამსახურე (ФММР), ან პროკურატურა. თუნდაც ემიგრანტი თავად არ იყო კაპიტალიზეს მიერ — თუ ოჯახი ან გეგმა მას გამო კარგა ფულს, ეს ინფორმაცია სახელმწიფოს აკლებს. თქვენი ჩვენება შეიძლება იყოს ბოლო ცალი პაზლის, რომელიც გამოძიებას საფუძველი მისცემს.

დასკვნა: ემიგრანტი არის ხიდი, არა დნმ

ქართველი ემიგრანტის პოზიცია სპეციალურია — ის ხიდი გლობალური სამეცნიერო კაპიტალიზმის საქართველო, ხოლო საქართველო ხიდი გლობალური ფინანსური უსაფრთხოების კუთხე. ეს გულისხმობს, რომ მას აქვს ორი მიმართულებით პასუხისმგებელობა: პირველი, თავის დაცვა უცხოელი თაղლითობისგან; მეორე, ოჯახის განათლება და დაცვა საქართველოში არსებული სქემებისგან.

საქართველოს ეროვნული ბანკის რეკომენდაციის თანახმად, ეს პაასუხისმგებელობა მხოლოდ ინდივიდუალური ემიგრანტის ხარვეზი არ არის — ეს კომპლექსური სახელმწიფო და საზოგადოებრივი მიზანი უნდა იყოს. სახელმწიფოს საკანიკულო პროგრამები, საფინანსო რეგულატორის

წყარო: shenistartup.ge

წაიკითხეთ ასევე

• კულტურული ადაპტაცია და ემოციური მხარდაჭერა ემიგრაციაში
• მენჯის კურორტი და ემიგრანტის უფლება საზღვარგარეთ სამედიცინო მკურნალობას
• როგორ აშენებს ქართველი ექსპერტი ძლიერ ჯანდაცვას საერთაშორისო გამოცდილებით – გიორგი ფხაკაძის მისია
• ლონდონის საუკეთესო მაღაზიები – რჩევები მოგზაურებს

ფოტო: Tara Winstead / Pexels