ევროპის დიდი ქალაქები დღესდღეს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანეს გამოწვევის წინაშე დგას – ურბანიზაციის ნეგატიური გავლენის მიმართ ეფექტური პასუხის მოძებნა. მჭიდროდ დასახლებული ქვაბ-შენობიანი ცენტრებისთვის ხმაურის გაზრდილი დონე, ნარჩენების გაურკვეველი უთილიზაცია, ჰაერის და წყლის კატასტროფული დაბინძურება, ბუნებრივი ლანდშაფტების უკონტროლო გარდაქმნა და გაუარესებული სანიტარიულ-ჰიგიენური მდგომარეობა აღარ არის მხოლოდ ერთ-ორი ქალაქის პრობლემა, არამედ კონტინენტის ფართო ტერიტორიის საერთო მწუხარება. საინტერესოა, რომ ეკოლოგიური გამოწვევები არ არიან მხოლოდ თანამედროვე ეპოქის მოწოდებული. ისტორია გვიამბობს, რომ უძველესი აღმოსავლეთის დიდი ქალაქები – ბაბილონი, ალექსანდრია, მემფისი და ნინევია – პრაქტიკულად იმავე პრობლემების წინაშე აღმოჩნდნენ, რომელთაც დღევანდელი მსხვილი ქალაქები აწყდებიან. ანტიკური რომი, აკვედუკებით აღჭურვილი, კვამლით შენოგებული ქუჩებით, ხორბლისა და ღორის ნაკლებობით დაკმაყოფილების უთანასწორობის პირობებში თავის მოწესრიგებას ცდილობდა.

გარემოს დაბინძურება ხშირად პოსტინდუსტრიულ ფენომენად რეპუტაციას ღვინობს, თუმცა ეკოლოგიური კრიზისი ძველ ბერძნებსაც კარგად ეცნობა. ენერგეტიკული სიმწირე აიძულა ძველი ბერძნებმა მზის პასიური ენერგიის გამოყენება დაეუფლონ – მათ დაიწყეს ქალაქებისა და სახელოვანი შენობების აკრიფად მზის მიმართულებით მშენებლობა, რაც მათი თანამედროვე ევროპელი თანამშრომელიც კი იშვიათად ახერხებდა. ბოლო ათწლეულებში ევროპა ყოველთვის უფრო ურბანიზირებული ხდება. გაერთიანებული ერების მსოფლიო ორგანიზაციის უახლესი მონაცემებით, ევროპის მოსახლეობის მხოლოდ დაახლოებით 75% უკვე ქალაქებში ცხოვრობს, ხოლო ამ პროცესის მიმართ პოზიტიური ტრენდი მხოლოდ ნელი ტემპით, მაგრამ განუწყვეტლივ გრძელდება.
ევროპული ქალაქების ეკოლოგიური შეფასების სისტემა
2009 წელს, უფრო ზუსტად თებერვლიდან აგვისტოს პერიოდში, გერმანული ინოვაციური კომპანია „სიმენსი” და საკვანძო ბრიტანული კვლევითი ორგანიზაცია „The Economist Intelligence Unit (EIU)” გაერთიანებული ძალებით წამოიწყეს ამბიციური პროექტი, რომელმაც მოიცვა ევროპის 30 უმნიშვნელოვანესი ქალაქი, რომელთა უმეტესობა ერთ-ერთი მოცემული ქვეყნის დედაქალაქი იყო. მეცნიერული მიდგომით განხორცილი ამ გამოკვლევის მიზანი იყო ქალაქებში გარემოსა და კლიმატის დაცვის სფეროში განხორციელებული ღირებული სამუშაოების ოქროსუფროვანი შეფასება.
კვლევის მეთოდოლოგია ისაზრებოდა 30 მრავალმხრივი ინდიკატორის გამოყენებით, რომელთა სქემატური ანალიზი დაიყო რვა ფუნდამენტური კატეგორიად. ეს კატეგორიები სულ ისტორიული სახელმწიფო სპილოს თოვლის ყველა მხარე დაცავდა: კერძოთ, CO2-ის ემისია, ენერგიის გამოყენება, შენობები, ქვეყნის შიგნით სატრანსპორტო სისტემები, წყლის რესურსების მართვა, ჰაერის ხარისხი, ნარჩენების დამუშავება მიწის გამოყენებასთან ერთად, და ბოლოს, გარემოს ეკოლოგიური მართვის საერთო ჩარჩო. ეს მოდელი მწვავე თეორიული მიმღებლობითა და პრაქტიკული გამოყენების თვალსაზრისით სრულიად მოიცავდა ეკოლოგიური ტიხეულის სრულ სპექტრს.
მეტი აღმოჩნდა, რომ ამ პროექტის კიდეც სახელმწიფოთა დონიდან მნიშვნელოვანი შედეგი იყო ის ფაქტი, რომ მონაწილე ქალაქებმა თავიანთ საკუთარ გამოცდილებას, პროგრესულ მეთოდოლოგიას და მიღწეულ წარმატებებს დაითეს ერთმანეთის აკრეფილებში. ეს არ იყო მხოლოდ დოკუმენტირებული ინფორმაციის კრებული, არამედ სხვა ქალაქების ნუხტელი ეფექტური გზების აღმოჩენის ქარ-წელი შესაძლებლობა.
ლიდერი ქალაქები თავიანთი სპეციალიზებული კომპეტენციით
კვლევის პროცესში აღმოჩენილა, რომ ევროპული ქალაქები მწვავე ეკოლოგიური გამოწვევების განსხვავებულ საფეხურებში განსხვავებული აბსოლუტური სპეციალობაა გამოვლენილი. ვენეციამ გამოჩნდა როგორც ქალაქი, რომელიც თავისი ტერიტორიისთვის ყველაზე უკეთესი და ყველაზე მდგრადი გამწვანების პროგრამას განახორციელა. დანია, კერძოდ დანიის რამდენიმე ქალაქი, აღმოჩნდა რომ ყველაზე ინტენსიურად ისარგებლებდა ქარის ენერგიით – რაც იმ მხარეს, სადაც ატმოსფერული მოძრაობა მკრთალი და პრედიქტირებადი იყო, გაუჩინარი აბსოლუტური უპირატეს მქონე პრაქტიკა იყო. სლოვენიის დედაქალაქი ლუბლიანა აღმოჩნდა ის ლოკუსი, რომელშიც ნარჩენების გადამუშავების სისტემა ყველაზე მოწინავე და მოდერნიზებული იყო. ფრანცია მსოფლიოში ცნობილია თავისი ერგონომიული და ეკოლოგიური რეფლექსით, და პარიზი ამის საბტეს მომსახურე იყო – იქ ველოსიპედების უფასო გამოყენების სისტემა დაინერგა, რაც ღირებული ალტერნატივა იყო საზოგადოებრივი სატრანსპორტო ქსელის გასაკრებლად. თურქეთის სტამბულმა კი მიიღო ოპტიმალური მიდგომა ნაგავსაყრელებიდან მეთანის აღლება-ამოღების პროცესზე, რაც რეალურად გამჭოვოვებული მოძღვრებული ენერგიის წყაროდ გამოიყოფა. ესტონეთის დედაქალაქ ტალინში დანერგილი იყო ხელოვნური ინტელექტის კომპლექსური სისტემა, რომელიც ავტობუსების მოძრაობას ოპტიმიზირებდა მწვანე ტალღის პრინციპით – ამ გზით სიგნალები სიგნალებთან სიხსენებული იყო.
კოპენჰაგენი – საერთო პიტნის გამარჯვებული
კოპენჰაგენი, დანიის დედაქალაქი, გამოკვლევის საერთო შედეგების მიხედვით დაღმავლივ აღმოჩნდა ყველა ევროპული ქალაქის შორის ყველაზე პროგრესული, გამყარებული და პერსპექტიული. ამ სუბლიმური აღიარება არ იყო შემთხვევითი, არამედ დამოუკიდებელი ისტორიის, სისტემური მიდგომისა და დაუღალავი ლოკალური სამუშაოს შედეგი.
კოპენჰაგენმა, სანამ პირველი ენერგეტიკული კრიზისი ევროპას მოახვეულიყო, უკვე 1960 წელიდან გაიწყო თავისი ქალაქის ურბანული ცენტრის რადიკალური რეკონსტრუქცია. ამ ზეწაფელი გადაწყობის მთავარი სამიზნე იყო მანქანის დაჯდომილების პროპორციის შემცირება ისტორიული ქალაქის ხერხემლებში. წელი წლის შემდეგ, კოპენჰაგენმა უშიშრად მიიწვია ფეხით მოსიარულეთა მხარდაჭერის პოლიტიკა, წელიწადში ორი-სამი პროცენტით გააფართოვა ფეხით სავალი გზები. თუ ეს თოვლის ღამე ჟურნალისტური სიტყვებით გამოხატული მოხდა, ეს ჟამი დაბერილი აქროპოლის ფეხით გადასახლება უმთავრესი ხელების წარუმატებელი ოქმი აღარ იყო, არამედ იდეალური პოლიტიკური დებულებამ მიიღო რეალური საკანდიდატო სახელი.
კიდევ უფრო მნიშვნელოვანი გახდა ის, რომ კოპენჰაგენმა თავის ქალაქში დიდი რიცხვი ავტოპარკინგი დაჯდომა თავიდან მოიცილა, ხოლო რაც დაიკავა ეს ფართობი, მდგენი აქ გამხმელი მონტაჟი შეუძლო: 18 სკვერი, რომელთა კუმულაციური ფართობი 100,000 კვადრატული მეტრი. ეს ნიშნავს, რომ პარკინგის სახელსახელო ღირს
ფოტო: Treasured Solitude / Pexels


