შემოქმედებითი განათლება და ქართველი ემიგრანტები: როგორი სკოლა გვჭირდება

ქართველი ემიგრანტები თავიანთი ქვეყნიდან დაშორებისას ხშირად ლოკავენ მხოლოდ ზოგად სოციალურ-ეკონომიკურ ფაქტორებზე, მაგრამ ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი კითხვა, რომელიც უმეტეს მშობელს მუქმუჭებში ტკბება, ეხება მათი შვილების განათლების ხარისხს და სპეციალურად – შემოქმედებითი უნარების განვითარების შესაძლებლობას. საზღვარგარეთ ცხოვრების წინაპირობა ხშირად მოითხოვს უფრო რეალისტურ მიდგომას განათლებისადმი, რაც საშიშ რეალობას კი აქცევს: რამ თქმა უნდა, როდესაც ემიგრანტი ოჯახი კვლავაც აგრძელებს ბავშვს „ტრადიციული” ბილიკით აბრიკოლვას – რიცხვები, ენა, მეცნიერება. მაგრამ აბსოლუტურად ემიგრაციის ხაზით, კი თუ შემოქმედებითი მიმართულება აკლია, რა ხდება ბავშვის სულის სიღრმეში? წინამდებარე სტატიაში ვეცდებით გავიაზროთ, თუ რატომ გახდა შემოქმედებითი განვითარება ემიგრანტი ოჯახებისთვის არა მხოლოდ მოთხოვნილება, არამედ ობოლი აუცილებლობა, და უპირველესად – საქართველოს განათლების სისტემაში რა ხარვეზებია, რომ ეს თემა ღიღივით რჩება.

შემოქმედებითი განვითარება – ღირებულება, რომელიც ქართველი განათლებიდან აკლია

ქართველი მშობელი ხშირად გულწრფელი კეთილსინდისიერებით ფიქრობს, რომ თუ ბავშვი კარგად სწავლობს მათემატიკას, ქართულს, ისტორიას და სხვა ტრადიციული საგნებს, მაშინ მის მომავალი უზრუნველყოფილია. ეს დაშვება ისტორიულია, კულტურულია და ემოციურია, მაგრამ ის გარკვეული მიზეზით არ უმჯობესდება. თუ რეალობას ჩავწვდებით, სკოლის მოსწავლე, განსაკუთრებით ემიგრაციის პირობებში, ხშირად მხოლოდ ინფორმაციის „ჭურჭელი” ხდება – ბაზი, ფაქტი, რუტინული მეხანიკა, მაგრამ მას შესაძლო აქვს სამუდამოდ დაკარგული აღმოჩენის უნარი.

ამჟამად საქართველოს სკოლებში ხელოვნების საგანი ხშირად განიხილება როგორც „დამატებული” კომპონენტი, ის დროკარგი, რომელიც სწორედ ის ხელი-ფეხი გვაკვეთინებს, რომელიც ჩვენი ბავშვის ყურადღება სასკოლო გეგმიდან უკან არ დაცდილის. მხოლოდ ის, რომ არაფერი შეცდომილი არ არის აქ – შემოქმედებითი აზროვნება არის ის საფუძველი, რომელიც მომავალში ღირებული პროფესიონალი, ინოვატორი, თვითმხილველი პიროვნება გამოჯანმჯენდება. ემიგრანტი ქართველი ოჯახებისთვის ეს ეკოლოდ უფრო კრიტიკულია, რადგან ისინი ზღვარზე ორი სამყაროს – ერთი ხელი ისტორიაში, მეორე ხელი ინოვაციაში თავენთ ბავშვებიდან სჭირდებათ ორივე.

ეთნოკულტურული აკვილიბრი: თუ როგორ ქმნის ემიგრაცია უჯრადილემას კრეატიულობისთვის

ქართველი ემიგრანტი თავის შვილს აძლევს ორი ენა, ორი კულტურა, ორი დამოკიდებულება მოსახლეობის, ისტორიის, ოჯახის შორის. ეს თავისთავად რებუს, თავსატეხია, რომელიც ბავშვის ტვინში უკვე წაბიწვებული მექანიკა აღმოჩენის სურვილით აღელი კითხავს. მაგრამ აი, აღმოჩენისთვის აუცილებელი „ხაჭო” – შემოქმედებითი ინსტრუმენტი – ხშირად ბლოკირებულია, როგორც აქ, ასე იქ.

რეკლამა

უცხო ქვეყნაში სკოლა ხშირად აკცენტი აკეთებს ასიმილაციაზე, ენის შესწავლაზე, ადაპტაციის სპირტზე. ერთდროულად, ქართველი მშობელი ზეწოლას ახდენს ბავშვზე, რომ შენი კულტურის ტრადიციები აღემზობელი ხელი მიერთ ხელზე ტანი, რომელიც ორი ფეხით წინ იხსნება. შედეგი? ბავშვი ღრმა კრიზისში აღმოჩნდება: რას წარმოადგენს ჩემი დანიშვულება? რა გარკვევას მკითხვა უცხო სკოლა? რა კრება-ფარავებს ჯეკობი ემ კიდევ ორი თვის პერიოდში იხილებს?

აი აქ გადამწყვეტი იხსნება კითხვა: არის თუ არა საშუალება, რომ ემიგრანტი ბავშვის შემოქმედებითი პოტენციალი განვითარდეს მის ორივე კულტურული კიდეში, ორივე სამყაროში? პასუხი დადებითი იქნებოდა, თუკი მშობელი და სკოლა აქ კიდევ აქტიური მხარდამჭერი ყოფილიყო, მაგრამ რეალობა უფრო რთულია.

საქართველოს განათლების სისტემა: რის გააკეთება შეუძლია, რა უნდა გააკეთოს

საქართველოში ხელოვნების საგანი არსებობს, მაგრამ მის სტატუსი ხშირად ასეთია: მას შემდეგ, რაც სერიოზული საგნები დასრულდა, თუ დროა დარჩა, შემდეგ კი – ხელოვნება. ეს პრიორიტეტის თანმიმდევრობა ღრმა სიგნალს აგზავნის: თუ გნებთ, განითამაშე, დახაზე, მაგრამ ეს არ არის რეალური ცოდნა. რეალური ცოდნა სადაც იწყება, სადაც რიცხვი ტრიტოვებს მოვალიანებას.

წინასახელი, რომელიც ჩვენ წინამდებარ ტექსტში ვაკვირდებით, ხათუნა ფერაძის მიერ გამოთქმული აზრი ისწავლებს კიდევ თუნდაც ერთი მნიშვნელოვანი ძალა: შემოქმედებითი უნარი არ არის დაბადებული ლოცვა, ის შეიძლება განვითარდეს, დაუმხმარელია – თუ სკოლა, თუ ოჯახი თუ გაირჩნენ. ახლა სკოლის მხრიდან რა მოხდება?

პირველ რიგში, საქართველოს განათლების სისტემა მოითხოვს იმას, რომ ხელოვნება აღარ იყოს ზღვრული, პერიფერიული საგანი, არამედ ძირითადი კომპონენტი, რომელიც მთელი სასწავლო გეგმის ნეიტრონი ხელის მოწვევით მუშაობს. აქ არ ვგულისხმობთ იმას, რომ მათემატიკა დაკნინდეს – მათემატიკა აუცილებელი რჩება – მაგრამ ის ფორმატი, რომელშიც ის ითამაშება, დიდად უნდა შეიცვალოს. მოსწავლე მათემატიკას სწავლობდეს, მხატვარი აზროვნებით; სხვადსხვა ზღვარქვეშე მეთოდით; ხელის საშუალებით რეალიზაციის გამოცდილებით.

რეკლამა

მეორე, მასწავლებლები თავიანთ თავში უნდა გამოიცნონ ხელოვანი. ხელოვნების სწავლება გამოითხოვს განსხვავებულ ენერგეტიკას, განსხვავებულ დამოკიდებულებას, ღრმა რწმენას იმ ბავშვის დამოკიდებულებაში, ხოლმე მას წინაშე ჯდის. ის მასწავლებელი, რომელიც დიდხანს ისხამს კლასში მტკივნეულებით გაკვეთილი, ხელოვნებას ვერ ასწავლის – ხელოვნება სპონტანობა, ღიღილი, მხიარულება მოითხოვს.

ემიგრანტი ოჯახის გამოწვევა: სკოლისა და სახლის მეწამული ხელი

ქართველი ემიგრანტი მშობელი ხშირად აღმოჩნდება კატაკლიზმის შორეულ წერტილში: ერთი მხრივ, ის გრძნობს, რომ მისი შვილი მხოლოდ თეორიული ცოდნით შეზღუდული არ უნდა დარჩეს, მეორე მხრივ, სოციალური ნორმა, ეკონომიკური წნეხი, ქვეყნის განათლების სტრუქტურული ღირებულებები მას ისევ აყენებს ტრადიციული გზაზე: წაიყვანე ბავშვი რეპეტიტორთან, რეპეტიტორი იცის, რა ჯდება ტესტებში, რა მოხვდება კვლები და შედეგი – აკადემიური წარმატება, არა სულის აღსვენება.

ჯერ რა ხდება, როდესაც ემიგრანტი ოჯახი აკუმულაციაში ის ყვავილი, რომელიც ხელოვნებაა? ხშირად ერთი რამ: მშობელი საკუთარი თავში ხედავს შემოქმედებას, როგორც „ხელოვნების წრე”, ყელი, სადაც ბავშვი სიტყვა, მხოლოდ შაბათობით შეჩერდება ორი საათი. სწავლის ფორმა ხელოვნების მიმწოდებელი დაწესებულებებიდან – ის არის რეალური წვდომა შემოქმედება: ხელოვნება არ არის მხოლოდ აქტივობა, ის არის სიმბოლო, მეთოდი, მიდგომა, რომელიც ყოველ დღეს უნდა აკმაყოფილებდეს ბავშვის რეალურ ცხოვრებას.

აღმოსავლელი უკეთ ხვდებიან ამას: შემოქმედებითი უნარი მშობლების მაგიდაზე რევოლუციას აკეთებს, შემოქმედებითი აზროვნება ბავშვის მთელი პიროვნების განმეტიკა ხდება. თუ მოსწავლე სწავლობს სტერეოტიპის თავიდან დაღწევის, საკუთარი აზრის დაცვის, რისკის გარკვევის უნარს, მაშინ ის არა მხოლოდ კარგი შედეგი აჩვენებს სკოლაში – ის აღმოჩნდება ახელი, თავდაჯერებული, რეალიზებული პიროვნება, რომელიც მისი კულტურულ ბილიკზე გადაჯდება, სირელი გადაკვეთის გარეშე.

ეტაპი დაწყებიდან: რა უნდა მოხდეს ქართველი ემიგრანტი ოჯახის მიერ, რომ შემოქმედებითი განვითარება მხარდაჭერილი იყოს

პირველ ეტაპზე, ემიგრანტი მშობელი არის პირველი ლიდერი, რომელიც შემოქმედებითობის კვალს აკვალებს. აქ მნიშვნელოვანი არ არის ის, რომ მშობელი თვითონ გაწერილი მხატვარი ან მუსიკოსი იყოს – მნიშვნელოვანი არის ის, რომ მან მიიღოს, რომ შემოქმედებითობა ის ენერგიაა, რომელიც ბავშვის ცხოვრებაში აბასიფებს მნიშვნელობას.

მეორე, მშობელი უნდა აირჩიოს სკოლა, მასწავლებელი, გარემო, რომელიც ხელოვნების ღირებულებას აღიარებს. თუ ის დაკმარებული სკოლა აირჩია, სადაც ხელოვნება ფერმე ჩოკოლადი გვერდზე დაწოლილი ლეკვით შედის, მაშინ მუდმივი ბრძოლა უნდა დაიწყოს უფრო ღრმა ღირებულებებისთვის. აქ ემიგრანტი მშობელი ხშირად ასე შეფერხებული ხდება: ხელი აუჭიროს თავის აზრს? თქვა, რომ დამჭირდება კი, სკოლის ადმინისტრაციის ჩხუბი?

მესამე, სახლში კი უნდა შეიქმნას ხელოვნების საზღვარი – ხელოვნება არ უნდა იყოს განცალკევებული აქტივობა, ის უნდა იყოს რუტინა. ბავშვს უნდა დაკავშირებული აქვს თავის აზრის გამოთქმის უფლება, იმ იდეის გარეშე, რომ ღირებული არის თუ არა ის, ლამაზი თუ არა, სწორი თუ არა. შემოქმედებითი ოქროს კერძო ფაზა – კინერგიის, ორიგინალური აზროვნების, რაოდენობის გაუსაფრთხოების ეტაპი.

კულტურული მოსტი: როგორ განვითარდეს შემოქმედებითობა ორ სამყაროში ერთდროულად

ემიგრანტი ოჯახი ქვეყნებს შორის გადაფრენის შემდეგ, მისი ბავშვი კუბიტაა, რომელიც ორი შემოქმედებითი ტრადიციის კვეთაზე ჯდება. ქართული აზროვნება, ისტორია, სიმბოლიკა, ხელოვნების ღირებულება – ის არის ერთი კომპოზიცია; უცხო ქვეყნის სხვა ხელოვნების ენა, ტექნიკა, კულტურული კოდი – სხვა კომპოზიცია. ბავშვ, რომელიც გაფუჟულმა აქ მუშაობს, აქვს უსაოცრო შესაძლებლობა – სინთეზი, რომელიც ორი კულტურის ბისტროს გამომდე იხსნება.

სწორი მიდგომით, ემიგრანტი ბავშვი ხელოვნებაში პირველი პიოვნეერი იხდება: მან ხელოვნება დაინტერპრეტიროს ორივე კულტურაში, სორის მომენტები წაკრიფა, თავის დაკავშირებული აზროვნება წამოიწიოს ორი სამყაროს საზღვარზე। ეს არ არის ზუსტი სიმეტრია – ეს არის რქოვანი, კომპლექსი, მაგრამ ჩვენი გამოცდილების ორიოდებული სპირალი, რომელიც წინ მიყავს.

ამისთვის აღირი კი, რომ მშობელი თავის შვილს დააკავშიროს ორივე ქვეყნის ხელოვანთან, მხატვრებთან, მუსიკოსებთან; წაიყვანოს სამუზეუმოში ორივე ქვეყნაში; დიახ, მაშინაც კი, როდესაც საზღვარვე სხვა მხარეა; აჩვენოს, რომ ხელოვნება უნივერსალური ენა, რომელიც კულტურებს აკავშირებს. ეს არის ემიგრანტი ბავშვის მოსახლეობის ერთი უდიდეს სიძლიერე.

პრაქტიკული გამოწვევა: უცხო სკოლაში ხელოვნების დაცვა

თუ ემიგრანტი ოჯახი უცხო ქვეყნის სკოლაში აღმოჩნდა, სადაც ხელოვნება აღა სწავლებულია, მაგრამ შეფერხებულია ან მნიშვნელოვანი არ ითვლება, მაშინ რა? აქ არის რამდენიმე თანმიმდევრობის გასაცნობიერებელი რეალობა:

პირველი, სკოლის ადმინისტრაციის შეფასება. უცხო ქვეყნის მოდერნული განათლება ხშირად მხარს დაუჭერს შემოქმედებითობის აღიარებას, რადგან ის ცნობილი ჯდება ინოვაციაზე, კომპლექსურ აზროვნებაზე. მშობელი მიმართავს სკოლის ხელმძღვანელობას, რომ არის საჭირო ხელოვნების განტეხვა, რომ ის რეალური ღირებულება ატარებს.

მეორე, ამ ეტაპზე მშობელი შემოქმედებითი რესურსი კი უნდა გახდეს: წაიყვანოს ბავშვი პროფესიონალი ხელოვნების ღერძებთან, თუ არის ელი; დაკავშიროს ხელოვნების კერძო მასწავლებელთან, რომელიც აცდუი ქართული კულტურის ღირებულებებიც უნდა იცოდეს, რა თქმა უნდა.

მესამე, ემიგრანტი ოჯახი შეიძლება ორგანიზაციული გამოწვევის მოდელი გახდეს: სხვა ქართველი ოჯახებთან კოალიცია, რომელიც ხელოვნების ღირებულებასთან დაკავშირებული; შემოქმედებითი პროგრამის ხელმძღვანელობა ან დაკომენტირება მათი შვილების მიერ.

წაიკითხეთ ასევე

• რა დადებითი მხარე აქვს მოგზაურობას
• როდისაა უმჯობესი თურქეთში ვიზიტი
• რჩევები ბუდაპეშტში მოგზაურობის მსურველებს
• საბერძნეთში სწავლა ადგილობრივი და უცხოელი აბიტურიენტებისთვის

ფოტო: cottonbro studio / Pexels