მომაჯადოებელი ფოტოები, რომლებიც მეცხრამეტე საუკუნის ბოლოსა და მეოცე საუკუნის დასაწყისშია გადაღებული, კიდევ ერთხელ გვაჩვენებს, რომ ამერიკა მრავალფეროვანი კულტურის სინთეზით მიღებული ქვეყანაა. ეს უნიკალური ვიზუალური დოკუმენტები ჩვენს თანამედროვეობამდე მივიდა და ღვაძლიანი სახელმწიფო დაწესებულებებმა განდიდებული საფრთხეებისა და ხელმისაწვდომელი რესურსების მიუხედავად შეინახა. ფოტოგრაფიული კადრებში ჩანს მრავალი ეროვნობის, რწმენისა და კულტურის წარმომადგენელი, რომელთამაც თავიანთი მოძღვრებული სამოსი ან ტიპიური ქვეყნის ატრიბუტიკა ინახეს თვით ამერიკაში შესვლის მომენტშიც კი.
ადამიანები, რომლებსაც ამ ფოტოებში ნახავთ, ელისის კუნძულს ათწლეულების წინ მიადგნენ, თავიანთი ეროვნული სამოსით. ფოტოების ავტორი აუგუსტუს შერმანია, რომელმაც აღმოჩენილი ტალანტი და მახაკი მუშაობის ცხელი გულით, ხელმოწერილი სურათი ხელიდან გამოუშვა. ის 1892 წლიდან 1925 წლამდე ელისის კუნძულზე რეგისტრაციის კლერკად მუშაობდა და სწორედ იმ პერიოდში გახდა ამ ისტორიული ფოტოგრაფიის დოკუმენტატორი. აუგუსტუს შერმანმა ემიგრანტებს ფოტოებს იღებდა ის მომენტი, როდესაც ისინი თავიანთ ახალ მოდგეს, ამერიკის წმინდა ქვიშზე ფეხი დასვამდნენ. ეს საოცარი ფოტოები, რომლებიც ამერიკის იმ ზღაპრული დროის ისტორიას ყვება, პირველად ცნობილ გეოგრაფიულ ჟურნალ ნეიშენალ ჯეოგრაფიკში 1907 წელს გამოქვეყნდა, რაც უპირველესი კულტურული მიღწევა იყო. წლების შემდეგ, ისინი მანჰეტენზე მდებარე ფედერალური ემიგრაციის სერვისის ოფისში აღმოჩნდნენ, ხოლო ამჟამად, უმთავრესი ისტორიული დოკუმენტი, ნიუ-იორკის საჯარო ბიბლიოთეკაში ინახებათ, სადაც სტუდენტებმა, მკვლევარებმა და ისტორიის მოყვარულებმა შეუძლიათ მათი დათვალიერება.
ელისის კუნძული – ამერიკის ემიგრაციის კარიბჭე
1892 წლის პირველი იანვარიდან, ნიუ-იორკი ელისის კუნძულს ემიგრანტების სადგურად იყენებდა, რაც გახდა ამერიკაში შესვლის მთავარი საკნიშვარი. ამ კუნძულმა მილიონობით ადამიანის ცხოვრებაში გადამოჭრა, რომელთამაც უმეტეს ოროსმა გადაჭარბებული ტკივილი და უფრთხეობა გითავსოს. 1954 წლამდე, ამ ისტორიულ სადგურში 12 მილიონზე მეტი ემიგრანტი ჩავიდა, რაც განუზომელი რაოდენობა წარმოადგენს. ოფიციალური მონაცემებით, თანამედროვე ამერიკის მოქალაქეების 40%-ზე მეტის წინაპრებმა ელისის კუნძული გამოიარეს, რაც დამაჯერებელი მტკიცებულება იმ ფაქტის, რომ ეს ადგილი აბსოლუტურად ცენტრალური იყო ამერიკული საზოგადოების ჩამოყალიბებაში.
იმ დროს, როდესაც მილიონები ემიგრანტი ელისის კუნძულში ჩადიოდნენ, ისინი სოფელი, ფერმა, მცირე ქალაქებიდან მოდიოდნენ, სადაც მათი ცხოვრებაა რადიკალურად განსხვავდებოდა. ღარიბი, შიმშილი, თავდაუცველი, მხოლოდ რამდენიმე რამით განკერძოებული, ისინი ოკეანე გაჭიმეს ზღვის თავი უმნიშვნელო გემმებში. ელისის კუნძულზე წარმოებული ფოტოები ამ ღამის უსიმბოლო ფასეტებს ასახავს – იქ სადაც კულტურა, რელიგია, სამოსი და ენა ხვდა გაპიტაკდა უცხო მოთხოვნებზე.
ფოტოგრაფული დოკუმენტაცია – შერმანის მემკვიდრეობა
აუგუსტუს შერმানი არა მხოლოდ ოფიციალური დოკუმენტაციის ადამიანი იყო, არამედ ისტორიის აღმჭერი, რომელმაც ლენსის მეშვეობით წარმართა საუცხოო დინასტია. მისი სამუშაო პერიოდი, 33 წელი, საკმარისი იყო რომ დაწერა ამერიკის ემიგრაციის საბეჭდი ისტორია. ოღონდ ის არ იყო მხოლოდ ერთი ფოტოგრაფი, დაკომისიონებული უფრთხეებელი, რომელიც სიბების კომპიუტერული კოდი აკმულირებდა. შერმანი წარმოადგენდა იმ მცირე ოდენობის ადამიანებს, რომელთამაც გააზრა ამ კადრების ისტორიული უმნიშვნელობა.
სოციოლოგიური თვალსაზრისით, შერმანის ფოტოები არის უკიდურესად ღირებული ფოტოზოომეტრიული კოლექცია, რომელიც გვაფიქრებინებს, რა იყო რეალობა, როდესაც მილიონები ადამიანი ოკეანე გაკვეთეს. ეს არ არის მხოლოდ ისტორიული არქივი, არამედ კულტურული თეატრი, რომელშიც თითოეული კადრი მნიშვნელოვანი ფიგურა წარმოადგენს. შერმანი დაფიქსირებული აქვს როგორც მიგრაციის ფიზიკალური მანიფესტაცია, დაწყებული იმ ფაქტიდან, რომ ადამიანი რა სამოსის პირობაში მივიდა, რა დაფიქრებული იყო მისი სახე, რა ღირებულებიანი საგნები მოიტანა.
ემიგრაციის სამუქი ისტორია – წინააღმდეგობა და დისკრიმინაცია
ელისის კუნძულის ისტორია ყოველთვის ზღაპრული და გამწვანებული არ იყო, როგორც უმეტესი აღიქვამს. ის ინახავს ღრმა ისტორიას რასიზმისა და დისკრიმინაციის სხვა ფორმებზე, რომელიც დროს დროს გამხდარა. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ, დროითი პერიოდი შეიცვალა, პოლიტიკური კლიმატი გატანჯული გახდა, და უამრავი ადამიანი ეჭვობდა, რომ უცხოპლანეტელების ბაზები ან მზადისლობა ამ კუნძულზე იყო განთავსებული. ეს განსაკუთრებული კრიზისი გულისხმობდა იმას, რომ მხარდამჭერი ფორმა იქ არსებობდა უმეტესობის დაკმაყოფილებისთვის, მაგრამ ეს გამოწვევა რეალური იყო და ღრმად დაროკა ამერიკული გეოპოლიტიკა.
1920 წელს, კუნძულიდან ემიგრანტების უკან გაბრუნება დაიწყეს კონკრეტულ შემთხვევებში. ისინი კონკრეტული ქვეყნების მოქალაქეებს არ იღებდნენ, ხოლო მათ შორის იყვნენ სამხრეთ და აღმოსავლეთ ქვეყნები, რომელთა მიმართაც პროტექციონისტული და ხშირ შემთხვევაში რასისტული პოლიტიკა ხორციელდებოდა. ამერიკაში ვერ შედიოდნენ შეზღუდული ფიზიკური ან გონებრივი შესაძლებლობის მქონე პირები, ასევე მშობლების გარეშე ჩასული არასრულწლოვნები და წერა-კითხვის უცოდინარი ადამიანები. ეს კანონები საბეჭდი ღერო იყო დიდი ნაწილი ეკონომიკური უთანასწორობის, რომელიც მოგვიანებით გამწვავდა.
მრავალეროვნობა ფოტოებში – ქართველი ემიგრანტები და სხვები
შერმანის ფოტოკოლექციის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ასპექტი არის მის ლენსში ასახული მრავალეროვნობა. გერმანელი, ნიდერლანელი, ბერძენი, რუსი, ალჟირელი, ბავარიელი, ალბანელი, დანიელი და ფრანგი – ეს შედგენილი სია ტოლი იყო ამერიკის წინ დადგომილი გამოწვევის. აღსაფრთხოვებელი რაოდენობის რუსეთის იმპერიიდან მომდინარე ემიგრანტები, რომელთა სავარაუდო ეროვნობა ქართველი იყო, ჩანს ამ ფოტოგრაფიებში. ეს ადამიანი, რომელიც საკუთარი ჩატარებული მეხსიერებების, ღირითებული სხეულებისა და უმწვავო აღმოცენებით მოდიოდა, ხშირად ჯერ კიდევ ის სამოსი ატარებდა, რომელიც მისი ხელმოწერილი იდენტობა იყო.
ქართველი ემიგრანტებმა, რაც ბუნებრივად მოწითალო რუსეთის იმპერიის ქვეშ ნახალი ხელმისაწვდომელი უფლებების სიმბოლიკა ი
ფოტო: John Barnard / Pexels
