თანამედროვე ახალგაზრდებმა თავიანთი სიცოცხლე უკვე მთლიანად ციფრული ტექნოლოგიების გარშემო აშენებული აქვთ. სმარტფონები, ტაბლეტები, კომპიუტერები და სოციალური მედია ჩვენი ყოველდღიური რუტინის განუყოფელი ნაწილი გახდა. თუმცა, ამ ტექნოლოგიური ჩვეულების მიუხედავად, ხშირად გვიჩნდება განუცხადელი პრობლემა — მეხსიერების შესუსტება. ახალგაზრდები აცხადებენ, რომ უფრო მეტი ინფორმაცია აქვთ ხელში, მაგრამ გარკვევით ნაკლები რამ ახსოვთ. ეს ფენომენი, რომელიც სპეციალისტებმა ციფრული ამნეზია უწოდეს, რეალური და სერიოზული ხდომილობაა, რომელმაც თითქმის მთელი მსოფლიო მოახდენა.
საქართველოს წამყვანი ნევროლოგი ნათია იაშვილი ამ საკითხის დეტალურ ანალიზს დაუთმო და აიმედის ეთერში გაიხსნა მეხსიერების პრობლემების მიზეზები, რომლებიც კერძოდ ახალგაზრდებს აზიანებს. მისი პროფესიული კვლევა და პრაქტიკული რჩევები აღმოჩნდა, რომ ეს პრობლემა არა შემთხვევითი, არამედ სწრაფი ტემპის ციფრული ცხოვრების ბუნებრივი შედეგია. სპეციალისტმა დეტალურად აღწერა, თუ რა ფაქტორები იწვევს ამ მოვლენას და რა კონკრეტული სტრატეგიები შეუძლია ახალგაზრდებს დაეხმარონ ამ პრობლემის დასაძლევად.
რა არის ციფრული ამნეზია?
ციფრული ამნეზია, ან როგორც კიდევ უწოდებენ, გუგლ-ეფექტი, არის სპეციფიკური ფენომენი, რომელიც აღწერს ჩვენი მოზმილებას მნიშვნელოვანი ინფორმაციის დამახსოვრებას იმ დროს, როდესაც ვიცით, რომ იმ ინფორმაციას ყოველთვის შეგვიძლია ციფრული მოწყობილობით ვიპოვოთ. ამ ფენომენის მდგომარეობა ის არის, რომ ჩვენი ტვინი აგებს უფრო მეტ რესურსს იმ ინფორმაციის მეხსიერებაში, თუ სად განთავსებული იყო ის, ვიდრე თავად ინფორმაციის შინაარსი.
ნევროლოგი ნათია იაშვილი აღნიშნავს, რომ ეს გამოვლინება შეიძლება პოზიტიური მომენტიც აქვს — ჩვენი ტვინი ხელახლა სწავლობს და ოპტიმიზირებს თავის მუშაობას. თუმცა, წარუმატებლობა მოდის მაშინ, როდესაც ეს ელემენტი იწყებს გავლენას მოახდენს ჩვენი ფოკუსირებისა და ღრმა კონცენტრაციის უნარზე. ახალგაზრდები, რომლებიც ხშირად იყენებენ ტექნოლოგიას, მეტად სავარაუდოა, რომ განიცდიან ამ პრობლემას, რადგან მათი ტვინი მზად არის დაელოდოს, რომ ინფორმაცია მის ერთ ან ორ დაწკაპუნებაზე იქნება.
ღრმა დაკონცენტრება და მეხსიერების მოპირდაპირე ეფექტი
ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ფაქტორი, რომელიც ციფრული ამნეზიის ფონზე მუშაობს, არის ღრმა დაკონცენტრების შედეგი. დღევანდელი ახალგაზრდებმა, რომლებმაც აღზრდა მოეთალა მულტიმედიური გარემოში, უზი არიან უმოკლეს, მოწყობილობის მიერ განსაზღვრული, ღრმა კონცენტრაციის ნაკლებობაში. ისინი ზღვას ატკეპნიან რამდენიმე ფილმის ერთდროულ ყურებას, რამდენიმე ჯგუფის ჩატში მონაწილეობას და ინსტაგრამის დათვალიერებას, და ეს ყველაფერი ერთი დროს.
ნევროლოგი იაშვილი ხაზს უსვამს იმას, რომ რეალური მეხსიერება შედგება ღრმა ფოკუსირებისა და ფიქრის გროვისგან. როდესაც ჩვენი ტვინი რეალურად ღრმადაა დაკონცენტრირებული რაიმეზე, ის თუნდაც ფიზიოლოგიურად იცვლება — ახალი ნეირული კავშირები იქმნება, ახალი სინაფსები აწვდილდება, და ინფორმაცია უფრო მდგრადი ხდება. მაგალითად, თუ სტუდენტი მხოლოდ ხელს შენიშნავს დაწერილი ნოტი, რომ ის ნელა და ღრმადაა აკეთებს, სავარაუდოა, რომ ის უფრო ხშირად შენიშნავს იმ მასალას ვიდრე ის, რომელიც მხოლოდ იზაფ სწრაფი წაკითხვის საშუალებით ოდნობ იცნობს.
ხორბლის ზეწოლა და ხელსაკმევის სიმპტომი
ციფრული აპარატების ზემოქმედება ჩვენს მეხსიერებაზე ხშირად დაკავშირებული არის ინფორმაციული ზეწოლის გამო. ნათია იაშვილი იმედის ეთერში აღწერს, რას ხდება, როდესაც ჩვენი ტვინი ხვდება ისეთი მოცულობის ინფორმაციას, რომელიც ის შეუძლია ეფექტურად დამუშავდეს. ერთი დროს ხეზე დამოკიდებულ რამდენიმე ყვავილს შეუძლია ჩვენი აღქმის კიდეს ხელი, მაგრამ თუ მთელი მე-ლი ხეზე დაკიდება, აღარ რიცხვიმ იმ ყვავილებს ცალკე.
ტელეფონიდან შემოსული შეტყობინებების ხმა, შეტყობინება ტექსტურ რეჟიმში, ელ-ფოსტები, სოციალური მედიის დეკლარაციები, ა.შ. — ყველაფერი ერთი დროზე უტრიალებთ ჩვენ. პირი ლოგიკურად ხდება იმის გამო, რომ ჩვენი ტვინი აკიდებთ მხოლოდ ყველაზე დაჯამებული და სასარგებლო ინფორმაცია, მხოლოდ ის მხოლოდ ფაქტი დაახსოვებთ, რომ იმ ინფორმაციის დამახსოვრება შესაძლებელია. იმ წელს, როდესაც საშუალო ადამიანი ხარჯავთ რამდენიმე საათი ციფრული ჯამიერი აპარატების გამოყენებას, თანამედროვე ნეიროსიენტისტები საკმაოდ აღმოვიდნენ.
ყოვლისმომცველი მედიაში დაკვიტება და ფოკუსის დაკარგვა
მაშინ, როდესაც ახალგაზრდები აკვირდებიან ფიქრებს, ისე, რომ ხელი აიღოთ სმარტფონი, ისინი აქვთ სხვადსხვა პრობლემა: დაკვიტება ხელის მიერ არეულ კვალიფიკაციაში. დამყარებული სმარტფონი დაკვიტება, გამოკითხვები, სოციალური მედიის წინა სინთებით უბიძგებთ, რათა ისინი მათი მეხსიერების მოწვევას სწავლიან, რაც ის აკეთებთ და აკარგებთ სიღრმის დაკონცენტრაციას, რომელიც საბოლოს აკარგებთ მეხსიერების უნარიანობას.
სპეციალისტი აღნიშნავს, რომ მედიამულტიტასკინგი — ერთდროულად რამდენიმე მედიা ფორმის მოხმარება — განსაკუთრებითაა სამი გამოწვევისთვის. ახალგაზრდებმა, რომლებმაც აკვირდებითების დროს სმარტფონი ან ტაბლეტი გამოიყენეს, აჩვენეს ნელი სასწავლო შედეგი, უფრო სუსტი მეხსიერება და უფრო დაბალი სასწავლო კოეფიციენტი, როგორც ისინი, რომლებმაც არ გამოიყენეს ამ აპარატებს სამუშაოს დროს.
პრაქტიკული რჩევები
- დროული ციფრული საზღვრებების დადგენა: დაადგინეთ კონკრეტული დროის პერიოდი, რომლის დროსაც თქვენ მხოლოდ ერთი რამ კეთდება — მაგალითად, სწავლა, კითხვა ან კონკრეტული ამოცანა. გამორთეთ მობილური მოწყობილობა ან განათავსეთ სხვა ოთახში, რათა მცირე გრაფაკი იკარგებოდეს.
- აქტიური მეხსიერების ტექნიკის გამოყენება: ციფრული მოწყობილობის ალტერნატივა გამოიყენეთ ხელით წერის, ცდის ან სიტყვიერი განმეორების წინასაზოგადოების გზით. ეს აქტიური მეხსიერების პროცესი ბევრად უფრო ეფექტურია, ვიდრე ინფორმაციის პასიური აბსორბცია.
- თავის მიტანების ხანგრძლივი დროის დაზღვევა: ყოველ საათში აიღეთ 10-15 წუთიანი შესვენება, რამ დროს თქვენ პირს რაიმე ეკრანის უკან არ უჩერდებათ. ისინი გახდნენ მუნიტის ნათელი საქმიანობას ან უბრალოდ იმჯამად თავის დასატკენად.
ფოტო: Thirdman / Pexels
