ფრენა თავისი თავში უკვე სტრესული გამოცდილებაა მრავალი ადამიანისთვის. სხვადსხვა ფაქტორი — სიმაღლე, დაკეტილი სივრცე, დროის ზონების შეცვლა — ყველაფერი ერთად ღელავს ორგანიზმს. სწორედ ამიტომ, რომ ფრენა მაქსიმალურად კომფორტული და უსაფრთხო იყოს, მნიშვნელოვანია იცოდეთ, რა აკრძალული და რა რეკომენდირებულია ფრენის წინ. ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი რეკომენდაცია, რომელიც ხშირად იგნორირებულია, ეხება კოფეინის მირთმევას, განსაკუთრებით ყავას, რომელიც წინ ფრენიდან რამდენიმე საათით.
გამოცდილი ავიაციის პროფესიონალები, რომლებიც ათასჯერ ცაფლიან, კარგად იცნობენ თავისი სხეულის რეაქციებს სხვადსხვა ღირტმევებზე სიმაღლეზე. მათი გამოცდილება და დაკვირვებები დაფუძნებულია რეალურ შედეგებზე, რომელიც თითოეული ფრენაში განმეორდება. ამ სპეციალისტებმა, კერძოდ ბორტგამყოლებმა, რომელმაც წელიწადში ასზე მეტი ფრენა შეასრულა, მკაფიოდ განაცხადა, რომ ფრენის წინ ყავის მირთმევა — უბრალოდ ცუდი აზრია, ხოლო ის ტურისტებს აღნიშნული სასმელის თავიდან აცილებას ურჩევს.
კოფეინი და სიმაღლე: ორმაგი რისკი
კოფეინი, რომელიც ყავაში დაკონცენტრირებული კოფეინი, სხეულის უნიკალურ რეაგირებას იწვევს, თუ მას სიმაღლეზე ინიჭებენ. სიმაღლეზე ჟანგბადის რაოდენობა უფრო დაბალია, ვიდრე დედამიწის ზედაპირზე, რაც ისწორ გამოწვევს სხეულის სისტემებისთვის. კოფეინი კი კიდევ უფრო აძლიერებს ამ ეფექტს. ბორტგამყოლის დაკვირვებების თანახმად, კოფეინი სიმაღლეზე ხელმოუწერლად მოქმედებს, ზუსტად ისევე, როგორც ალკოჰოლი, თუმცა ერთად მიღების შემთხვევაში კი რეალურად კიდევ უფრო გაძლიერებული ეფექტი აქვს.
იმის გამო, რომ სიმაღლეზე ჟანგბადის რეალური რაოდენობა შემცირებული იყო, სხეული უფრო მეტ ძალისხმევას დაგებს თითოეული უჯრედის სასიცოცხლოდ აუცილებელი ჟანგბადის მისაღებად. კოფეინი კი ამ პროცესს უბრალოდ აღელვებს და მედიკამენტოზურად აძლიერებს სხეულის რეაქციას. ეს მანიფესტირდება გაზრდილი გულის ბიტით, მაღალი არტერიული წნევით, ხოლო მთლიანი სხეულის მდგომარეობა — უფრო მეტი დაძაბულობა და მავნე სტრესი.
გაუწყლოება და დეჰიდრატაცია
კოფეინი ცნობილია თავისი დიურეტიკული თვისებით, რაც ნიშნავს, რომ ის აძლიერებს შარდვის პროცესს. თუ ფრენამდე ყავას მიირთმევთ, თქვენი სხეული დაიწყებს უფრო ინტენსიურ წყლის დაკარგვას ზუსტად იმ დროს, როდესაც თვითმფრინავი აირში აღმზიდელი იქნება. ეს პროცესი კიდევ უფრო რეალურია იმ პირობებში, რომელშიც თვითმფრინავის კაბინა ხელოვნুროდ გამშრალიბული მდგომარეობაა.
თვითმფრინავის კაბინის ჰაერი ჩვეულებრივი სტანდარტებით 10-20 პროცენტი ნაკლები ტენიანობით არის დატვირთული, ვიდრე დედამიწის სიმაღლეზე. ამ პირობებში, კოფეინის დიურეტიკული ეფექტი მნიშვნელოვანი პრობლემა ხდება. გაუწყლოება, რომელიც დეჰიდრატაციასთან მხარე ხელის მხეთ მიდის, სხეულის მრავალ ფუნქციას ხელს უშლის: გაუძნელდება სინთეზი, დაიკარგება კონცენტრაცია, გასძლიერდება დაღლილობა, ხოლო შეკრთო გამოვა სხეულის ზოგიერთ ნაწილში. სხეულის დეჰიდრატაცია კი ითავსებს დამატებით მოთხოვნილებას თავის ტკივილებსა და დიზკომფორტს.
ღელვა, სტრესი და ძილის აკვან
გამოცდილი ბორტგამყოლი კარგად იცნობს, რომ სიმაღლეზე მანქანა აძლიერებენ სხეულში აღელვილობის და სტრესის ცნობილი სიმპტომები. კოფეინი ამ პროცესის მთავარი კატალიზატორია. თუ თქვენ უკვე ღელავთ ფრენის გამო — რაც ბევრი ადამიანიის საქმე არის, რომელთათ ფრენის ფობია გააჩნიათ ან უბრალოდ უჯდებათ ტურტიელი მგზავრობა — კოფეინის შეკუმშვა მხოლოდ დამატებით ღელვას მოიტანს.
ფრენის მეორე სიცაოთე უკან უჯდება ძილის ნაკლებობა. ბევრი ტურისტი ცდილობს თვითმფრინავის კაბინაში ძილი, განსაკუთრებით გრძელი ფრენების დროს. კოფეინი აკმაყოფილებს თავის აქტივიზმით, პირიქით უმოქმედო მდგომარეობის ხელმოწერილებდე. ის აფერხებს მელატონინის წარმოებას — ჰორმონი, რომელიც ნათურას გამორთვას სისგნალის გაგზავნით ზღაპრი თქვენი ღეფ სხეული მომზადებს ძილისთვის. თუ კოფეინს მიირთმევთ ფრენის წინ, თქვენი ღეფი აკრძალავს მელატონინის წარმოებას, რაც უბრალოდ გამორიცხავს ნორმალური ძილის შესაძლებლობას ფრენის დროს.
რა სახის სასმელი აირჩიეთ ყავის ნაცვლად
ფრენის წინ ყავის მირთმევის აკრძალვა არ ნიშნავს, რომ თქვენი სხეული სულ უნდა დარჩეს გარეშე რო რა-საღამო სასმელი. პირიქით, აუცილებელია, რომ სწორი ალტერნატივები აირჩიეთ. უმჯობესია დიდი მნიშვნელობა მიენიჭოთ მცენარეულ ჩაეს, რომელიც ფრენის 4-6 საათის წინ შეგიძლია მიიღოთ. მცენარეული ჩაი არ შეიცავს კოფეინს (ან შეიცავს ძალიან მცირე რაოდენობას), ხოლო თავისი თბილი ტემპერატურა დამმშვიდებელი ეფექტი აქვს.
ზოგიერთი სახის მცენარეული ჩაი, მაგალითად ხმელი ან მელისა, აქვს მკაფიოდ დამმშვიდებელი თვისებები. ეს სასმელი სხეულს ხელმოწერილებმის ფიზიოლოგიური რელაქსაციის, რაც ფრენის წინ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია. ისინი ასევე აჩქარებენ ერთგვარ შიდა დამშვიდებას, რომელიც ბიოლოგიური რეაქცია არის ცხელი სასმელის მირთმევაზე. კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია, რომ რეგულარული წყალი მიირთვან — თუკი ფრენის წინ 3-4 საათის განმავლობაში თქვენ კარგად დაღეთ წყალი, თქვენი სხეული შედარებით მომზადებული იქნება იმ დეჰიდრატაციის წინააღმდეგ, რომელიც ფრენის დროს უნდა მოხდეს.
პრაქტიკული რჩევები
- კოფეინი ფრენის 6 საათის წინ: თუკი თქვენ აბსოლუტურად უნდა ყავა მიირთვან, ეცადეთ, რომ ფრენის მინიმუმ 6 საათის წინ გააკეთოთ ეს. ამ დროის განმავლობაში კოფეინის უმეტესი ნაწილი თქვენი სხეულიდან მოიშორებაზე იქნება.
- მცენარეული ჩაი ის საუკეთესო არჩევანი: თუკი თქვენ ცხელი სასმელი უნდა გსურთ ფრენის წინ, აირჩიეთ მცენარეული ჩაი — ხმელი, მელიসა, ან სხვა ბალახოვანი ჯიშები, რომელთა დამმშვიდებელი თვისებები მცირე შესძლებელი აქვთ.
- წყალი — რეგულარული და სოფილი: ფრენის დღეს და მთელი დღე წინ ხშირად მიირთვან წყალი. დეჰიდრატაციის პროფილაქტიკა უფრო ეფექტური გზა არის, ვიდრე მისი შემდგომი მკურნალობა.
- ალკოჰოლი აკრძალული: ისევე როგორც კოფეინი, ალკოჰოლი ყავასთან ხელოვნურად ზღვარგამოდგმული ზღვარი არის სიმაღლეზე. თუკი კოფეინი უკვე აკრძალული, ალკოჰოლი პირველი საფუძვლით უნდა თავი დაიშოროთ.
- მოირთვან მსუბუქი პორციები: ფრენის წ
ფოტო: Sóc Năng Động / Pexels


