ევროპის ბიბლიოთეკებში ხდებოდა უპrecedentო ქურდობა, რომელიც მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის პირველი გამოცემებს მოკლებდა. ქართველი ცოლ-ქმარი მათე ცირეკიძე და ანა გოგოლაძე, ორი სავარაუდო თანამზრახველთან ერთად, უკვე წინასწარი პატიმრობის რეჟიმში იმყოფებიან. მათ დაკავშირებული ოთხკაციანი დაჯგუფება საერთაშორისო მასშტაბის სერიოზული დანაშაულის ბრალდებით წინდება, რომელიც მხოლოდ ქართველი სამართალდამცველების არ არის, არამედ რამდენიმე ევროპული ქვეყნის კრიმინალური სამართლის ჯამური მოსახლეობის დაინტერესების საგანი გახდა.
საერთაშორისო გამოძიების მასშტაბი და რთული ლოგისტიკა ნათელი ხდის, რომ კრიმინალური ქსელი მხოლოდ ქართველი ოჯახის შიგნით არ შემოიფარგლებოდა. ესტონეთში დაკავებული ბექა ცირეკიძე, რომელიც იგივე ოჯახის წევრია, ტარტუს უნივერსიტეტის ისტორიული ბიბლიოთეკის ძარცვაში ჩაბმულია. მიუნხენი, ჟენევა, პარიზი, ლიონი, რიგა, ვილნიუსი და ვარშავა — ეს მხოლოდ ცნობილი ობიექტების ნაწილია, სადაც დაჯგუფების წევრებმა რაიმე ხარვეზი გამოიყენეს კულტურული ღირებულებების წასაღებად. ფრანგული მედიის ხელმისაწვდომი ინფორმაციის მიხედვით, სხვადასხვა ევროპული ბიბლიოთეკისთვის მიყენებული ჯამური ზარალი 2,5 მილიონ ევროს აღწევს — ღირებულება, რომელიც სამართლიანად აღწერს ამ დელიქტის სერიოზულობას.
დანაშაულის სქემა და მეთოდოლოგია
კრიმინალური ქსელის ოპერაციული მეთოდოლოგია მოითხოვდა დიდ კომპეტენციას და ისტორიული წიგნობის სფეროში ღრმა ცოდნას. დაჯგუფების წევრებმა სფოცირდნენ ბიბლიოთეკების ფონდებში არსებულ უნიკალურ გამოცემებზე, განსაკუთრებით იმ დედნებზე, რომლებიც სიმწირის გამო განსაკუთრებული ღირებულების მფლობელია. მათ სტრატეგია იყო სააბაზო ინსტიტუციების შესაბამის დებულებებიდან ხელოვნურად უპირობა წიგნების ამოღება და მათი მაქსიმალურად აიდენტიკური ასლებით ჩანაცვლება, რაც ითვალიანდა პირველად დიაგნოზირებას გამჭრიახობას უსაფრთხოების სისტემებში.
მე-19 საუკუნეზე დაბეჭდილი წიგნები, როგორიცაა ალექსანდრე პუშკინის, ნიკოლაი გოგოლის და მიხაილ ლერმონტოვის პირველი გამოცემები, იყო სპეციალური ფოკუსში. ეს არის სიტყვიერი და აკადემიური ღირებულება, რადგან რუსული ლიტერატურის მაღალი ხელოვნება მუდამ კოლექციონერებისა და ბიბლიოფილების ინტერესის ცენტრში იმყოფებოდა. დეკენტრალიზებული ბიბლიოთეკის სისტემები, რომლებიც ევროპის მრავალ ქვეყნში განაწილებული იყო, ხელმისაწვდომი სამიზე გაუწერი რაოდენობის დედნებს აკუმულირებდა, მაგრამ ამავე დროს, პერიმეტრული მონიტორინგი და უსაფრთხოების ზომები ხშირად არ იყო ადეკვატური ისეთი განწყობილი პიროვნებებისთვის, რომელთაც ისტორიული კოლექციების ღირებულების გესმოდათ.
გეოგრაფიული სკოპი და საერთაშორისო კოორდინაცია
დანაშაულის მასშტაბი იმას ნიშნავს, რომ ეს არ იყო ერთი ცალკეული ქვეყნის ჯიხი, არამედ კარგად გაგეგმილი, გეოგრაფიულად გაბნეული ოპერაცია. მიუნხენი, გერმანიის ფინანსური ცენტრი, მისი ისტორიული წიგნობის კოლექციებითა და მულტი-მილიონიანი დედნებით, გახდა პირველი დაშლის წერტილი. ჟენევა, სადაც საერთაშორისო ორგანიზაციებმა ისტორიული ფონდები შეინახეს, პარიზი, ფრანციის კულტურული გარდილოსთან მის უნიმოდელი ბიბლიოთეკების, ლიონი, რიგა, ვილნიუსი და ვარშავა — თითოეული ეს ქალაქი წარმოადგენდა კრიმინალური გამოძიების ღერძს.
თანამედროვე კოორდინაციის გარეშე, ცირეკიძეების გამოძიებული ქსელი ვერ მოგვერგებოდა ამ წილსა და რეაკცია-დროის ღირებულებას. ევროპული პოლიციის აგენტურების, როგორიცაა ინტერპოლი, აერთიანებული ბრძოლა დელიქტის წინააღმდეგ დაისწრაფა კროს-ნაციონალური მცდელობის ერთიანი პირობების გამო. რომელი ორგანიზაციამ აღმოაჩინა პირველი არეთ, უცნობია, მაგრამ დადასტურებულია, რომ საქართველოს სამართალდამცველი სისტემა დაიკავში მათე ცირეკიძე, ანა გოგოლაძე და კიდევ ორი სავარაუდო თანამზრახველი. ეს დანაშაულის ფაქტი გამოკვეთილია როგორც კრიმინალური პრეცედენტი ქართველი ერის ისტორიაში.
რეკუპერაცია წიგნებისა და მატერიალური ზარალი
2,5 მილიონი ევროს ღირებულების რაოდენობა არის მხოლოდ ის, რაც დაკვირვებულია და დაღირებულებულია ამჟამად. ინტერპოლის და ადგილობრივი სამართალდამცველების თითოეული თხოვნის გარკვევა დაისწრაფა მოპოვებული მატერიალური მაჩვენებელი, რომელთა რეკუპერაცია ხდებოდა დელიქტუალური თხოვნის მითითებით. წიგნების რეპატრიაციის პროცედურები გრძელდება, რაც ნიშნავს, რომ ბიბლიოთეკები მხოლოდ ემოციონალურად არ არიან დაზარალებული, არამედ მუდამ ხდებიან ფიზიკური დაკარგვის რევანშის მოლოდინში.
რაც შეხება უპირობა ლოგისტიკურ კითხვებს, გაკომპლიცირებული დანაშაული სოციალურ-ეკონომიკური მნიშვნელობის კუთხიდან საბეჭდი კულტურის დეგრადაციის სიმბოლოა. პირველი გამოცემები, განსაკუთრებით კლასიკოსი ლიტერატურის მოიხოვები, უწარმოებელი მნიშვნელობის მატერიალი წარმოადგენენ. იმ შემთხვევაში, როდესაც ხელმისაწვდომი ასლები იმ ხარიკლებზე ჩანაცვლებული ხდება, რომლებიც აკმაყოფილებდნენ მხოლოდ ზედმეტ შეხედვას, კულტურული მემკვიდრეობის ფორმა სერიოზულად განრისხდება.
სამართალწარმოება და სიმჯდელობის პერსპექტივები
მათე ცირეკიძეს, ანა გოგოლაძეს, ბექა ცირეკიძეს და სავარაუდო მეოთხე თანამზრახველს რეკი ქმობს კიდევ უფრო რთულ სამართალწარმოებაში, რომელსაც ბიბლიოთეკური თაკლემობის იურიდიული კადრი უშეშინოდ აქცევს. დანაშაულის მტკიცებულების უკმარისობის დროსაც კი, ჰიპოთეტიკური სკეპტიკოსიც კი გაითხოვს მკაფიო სამართლებრივი საფუძველი, სადაც კვლები-სამედეგო პროცედურები დაისწრაფებოდა უჩვეულო აქტის მტკიცებაზე.
დანაშაულის დამტკიცების შემთხვევაში, ბრალდებულებებს 6-დან 10 წლამდე პატიმრობა ემუქრებათ. ეს განაკვეთი ასახავს მკაცრობას, რომელიც ევროპული იურისპრუდენცია ანიჭებს ისეთ ადამიანებს, რომლებიც კულტურული მემკვიდრეობა შელახავენ. საქართველოს სამართალდამცველი სისტემა ღრმა სიცრუისუფლება აღმოჩნდა ხელმოწერილ ხელშუკვლებში, რაც ნიშნავს, რომ ხელოვანურ მუშაკობას ხელმისაწვდომი ლიტერატურა აქვს დამხმარე მოწოდება, განტოლებული ბიბლიოთეკის სტანდარტებთან.
პრაქტიკული რჩევები
- დოკუმენტაციისა და კატალოგიზაციის გაუმჯობესება: ბიბლიოთეკებმა უნდა განახორციელოს ფოტოგრაფიული დოკუმენტაცია ყველა იშვიათი და ღირებული გამოცემისთვის, ჩათვლით მის ფიზიკური მახასიათებელი, ნიშნები და დეფექტები, რომლებიც უნიკალურია თითოეული ეგზემპლიარის.
- ციფრული არქივის შექმნა: უნიკალური წიგნების ციფრული ასლების შექმნა და მათი უსაფრთხო შენახვ
ფოტო: Alessandro Matonti / Pexels
