ემიგრაციის გზით: მუსიკოსი ლევან შენგელია აშშ-ში
საქართველოს დიასპორის historyში მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია ისეთ ფიგურებს, რომლებმაც პროფესიონალურ წვეულებებზე ზეკრძალა თავიანთი ნიჭი და უნიკალური ისტორია. ერთი მათგანი არის კომპოზიტორი და მუსიკოსი ლევან შენგელია, რომელიც წლებია აშშ-ში მიგრირებული ქართველი ხელოვანი, მაგრამ თავისი გულით ყოველთვის მშობლიურ ქვეყნაში რჩება. მისი ცხოვრების გზა – მოწვევებით სავსე, ყოვლისმომცველი მუსიკალური მიღწევებით წინ წაწეული და ღრმა ადამიანური ღირებულებებით აღბეჭდილი – უმსახურებს გაკვეთილად ყველა იმ ქართველ ემიგრანტს, რომელიც თავის ნიჭსა და მხნადობას უცხო ხელმწიფებაში ცდილობს განვითარებას.
- წარმოშობიდან კონსერვატორიამდე: ერთი ისტორია
- აშშ-ში მუსიკალური კარიერა: კონცერტებისა და პროექტების სამეფო
- „მიძღვნა გენიოსებს” – პირადი მისია საქართველოში
- გასტროლები, პროექტი და ოცნებები
- ამერიკის ჯანდაცვის სისტემა: ჩინარე ბედი და მედიცინა
- რევაზ ლაღიძე – წამყვანი ინსპირაცია
- პრაქტიკული რჩევები ქართველი ემიგრანტებისთვის
- ხშირად დასმული კითხვები
- წაიკითხეთ ასევე
წარმოშობიდან კონსერვატორიამდე: ერთი ისტორია
ლევან შენგელიას ემიგრაციული ისტორია უკვე 1992 წელს იწყება – დროსთან, როდესაც საქართველო კრიზისების ღელსაფერში იყო ჩაფლული. იმ კრიტიკულ მომენტში, თბილისის კონსერვატორიაში მეოთხე კურსზე შესწავლის დროს, შენგელიამ მიიღო წინამხედელი – კომპოზიტორების დელეგაცია, რომელმაც ზუსტად იმ ხელოვნებას დაინახა რაც ოდა აცხადებული ამერიკული უნივერსიტეტებისთვის. შედეგად, რამდენიმე აშშ-ს უნივერსიტეტიდან მოვიდა სტიპენდიის წინააღმდეგობა.
თავის ლიბერტი შორს შენგელია აირჩია „ჰარტფორდის” უნივერსიტეტი, რომელიც კოннექტიკატის შტატში მდებარეობს და უკეთესი საკომპოზიტორო ფაკულტეტით ცნობილი. ამ ინსტიტუციაში ჩაბარებამ მის პროფესიონალური განწყობას სრულიად ახალი მხრებიდან გახსნა. ორი დეკადა – 1992 წლიდან 2002 წლამდე – მან აშშ-ში გატარა, რომელშიც არ მხოლოდ სამეცნიერო კვლებმა დაკვრა მან, არამედ კონცერტი წვლილიც შემოიტანა ამერიკული კულტურული ცხოვრებაში.
თუმცა შენგელიას ურთიერთობა საქართველოსთან არასოდეს გაწყვეტილა. რაც მხოლოდ უმეთობა გაუმჯობესდა სამშობლოში, იგი 2002 წელს საქართველოში დაბრუნდა. აქ მან შექმნა მუსიკალური ჯგუფი, რომელიც დიდი წარმატება მოიპოვა ქართული სცენის ცხელ პერიოდში. მაგრამ 2008 წლის ომი – ისევ აშშ-ში დაბრუნების აიძულა. შენგელია აღიარებს, რომ კონკრეტული მომენტში მუსიკას საქართველოში დაკარგა მისი ღირებულება, ხოლო ემიგრაციული ცხოვრება ისევ დაბრუნდა.
აშშ-ში მუსიკალური კარიერა: კონცერტებისა და პროექტების სამეფო
გასული დღეები, რომლებიც შენგელია აშშ-ში აქვს მიწერილი, მას აქ „სხვა ემიგრანტი” აღარ ხდის. თავის სიტყვებით, იგი ამ ქვეყნის სოფლის ძალ და კვლავ ქართველი ხელთ ღვინის როგორც მოქალაქე რომელსაც ორივე მშობლიური ადგილი გულში ერთნაირი თბილი რჩება. მუსიკალური საქმიანობის თვალსაზრისით, შენგელია დაუმკვიდრდა საკუთარი მუსიკოსების ჯგუფი, რომელთანაც რეგულარულად ცხოვრობს აშშ-ს სხვადსხვა რეგიონებში.
მან არაერთი ინდივიდუალური სოლო კონცერტი მოიპოვა, რომელთაც მაყურებელი დიდი ენთუზიაზმით უმტკივარი. თუმცა, შენგელიას შემოქმედება მხოლოდ კლასიკული მუსიკით არ შემოიფარგლება. მისი პროგრამებში ჩატარებული თეატრალური ნომრები, რომელთაც ხელოვნება აღებული თეატრის სინთეზით, დაკრძალავენ მუსიკალური შედეგის ორივე კომპონენტში – მეანობა თანატოლი გამხიბლებელი ფორმით პერმოიერდება. სოლო გასვლებში ჩატარებული ნომრები, რომელთაც ნაკითხი იუმორი და ქართველი ემიგრანტებისთვის ღრმა ემოციური შეკრთომა, გახდა აკროვანი ადამიანის ელემენტი, რომელმაც რაღა დაიმოკიდა პატიოსანი გამოცდილება.
ქართულ პედსტალზე დაყრდნობით, შენგელია ხელმძღვანელობს ერთი მნიშვნელოვანი პროექტის მარტიმიანი მოწვევა – „მიძღვნა გენიოსებს”. ეს პროექტი გაიმართება სამტრედიის სოფელ არგვეთში, სადაც შენგელიას ბავშვობა გაიდო. შინაგან კავშირის მიხედვით, პროექტი მიეძღვნა დიდი კომპოზიტორი მუხრან მაჭავარიანს – მის ბავშვობის მეზობელს, რომელმაც უმცრობელი ლევანი ხოლმე კანფეტებში ხელმძღვანა.
„მიძღვნა გენიოსებს” – პირადი მისია საქართველოში
პროექტის წარმოშობა ლიმიტებში ჯდება: დაჯერებული აშშ-ში მცხოვრები, შენგელია სამტრედიაში უკან დაბრუნდა. მუხრან მაჭავარიანის სახელობის ხანგრძლივი დროის შემდეგ, იგი გადაწყვიტა თავის მეზობლებისთვის პატარა საღამო გამეკეთებინა. თუმცა, ეს პატარა საღამო ისე გაიზარდა და გარდაიქმნა, რომ მუდმივ ტრადიციაში მოერთო საქართველოს კულტურული ცხოვრება.
საჩხერის თეატრის დირექტორთან კოლაბორაციის შემდეგ, პროექტი მიირთვა ფორმალური პრეტენზია: წელიწადის განმავლობაში სხვადსხვა ცნობილი ადამიანის საპატივცემულოდ გაიმართებოდა საღამოები მათი საცხოვრებელი ეზოებში. მუხრან მაჭავარიანის ღვინის საღამოების დროს თბილისის ტელევიზიები აღმოჩნდნენ მის ნაქირავებ ბინაში, მხოლოდ შენგელია იმ დროს ჯერ კიდევ მუხრან მაჭავარიანის ორიგინალური სამშობლოში იმყოფებოდა. თეკლემასობელი არ ისწრაფოდა პირადი ხსენებისა, მხოლოდ გენიოსის გამოცხადება აღუთქვა.
მაჭავარიანის შემდეგ, პროექტმა მიირთვა ისეთი განსახიერებები, როგორც რევაზ ლაღიძე, რომელიც 100 წელთი იუბილე მეიდიდან მოხდა დაკატალოგიზებული დაავადება (კორონა პანდემია), მაგრამ საბოლოოდ შესრულდა. ექვსი საღამო გამართული დაიქმნა ცნობილი და უცნობი გენიოსის სახელობის, ხოლო რევაზ ლაღიძის იუბილე სრულიად ქართველი დიასპორის ფინანსური მხარდამჭერი ოკენი დაიზღვის.
გასტროლები, პროექტი და ოცნებები
ამ წლის გასტროლების გრაფიკი შენგელიას ოკეანის ორივე მხარეს გაწელილი. ფილადელფიაში, ლას-ვეგასში, ლოს-ანჯელესში და საბერძნეთში დაგეგმილი კონცერტები აჩვენებს, რამდენად ფართოდ გაბნეულია მისი მოწვევის ქსელი. მხოლოდ კი რა? ლას-ვეგასიდან ბოლოს თხრობილი საღამო, რომელიც ნატოს კადრებზე მიძღვნილი იყო (დაჭრილი და ინვალიდი ომის ვეტერანი), აჩვენებს რამდენად ღრმა კავშირი დაამკვიდრა შენგელიამ ქართველ სამხედროს შორის.
სამედიცინო აპარატურის კომპანიის ხელმძღვანელი ქართველი ქალბატონი, რომელმაც შენგელიას მოკლების შემდეგ თეკლემასობელი თავისუფლად უძღვნა უახლესი ფეხის პროტეზი, მხოლოდ ამ უსაზო მოქმედებით არ შემოიფარგლა. ეს იყო პიეტი ემიგრაციის სიმბოლო – იქ, საზღვარზე, სადაც თითქოს ხელოვნება დეციმება, ქართველი ხალხი თავგამჯდარი რჩება ერთმანეთის აღმცირებაში.
ამერიკის ჯანდაცვის სისტემა: ჩინარე ბედი და მედიცინა
რვა თვის წინ, ლევან შენგელია განზრახ დაიწყო წონის კლება დიეტის საშუალებით. სასურველი ফიზიოლოგიური მდგომარეობის მიღწევის შემდეგ, კვების მოცემულობა მცირდებოდა. თუმცა ერთი ფაქტი შენგელიას არ მოუკლებია: თერაპევტის მიერ დაჯერებული გამოკვლევების შედეგად დამტკიცებული ჰქონდა ონკოლოგიური დიაგნოზი. კონცერტების სიჭიქურმა ის ხელი გაუშვა მოთხოვნილებისა, დიაგნოზი საკუთრივ დაიშალა ცნობიერებიდან.
უფრო დაიდო დროები, კატე-ის თერაპია შენგელიამ გადაიღო, აბსოლუტურად ფანტასტიკური შედეგი აღმოჩნდა. რა თქმა უნდა, ამ ეტაპზე მან მოიკიდა ფსიქოლოგიური მოხმარება – კონცერტული ზალი, სადაც იგი ყოველ ოთხშაბათს წამოდიოდა, მის აღარ აბადებული გააჩნია რა კი, პიანიშემ თავის სამსახურე ჭურჭლელი წვლილი სწირა ხოლო დაკომპლექტებული აპარატი იძებლებული რჩებოდა კოგელ რა?
ამერიკის ჯანდაცვის სისტემა, რაც კი მან შენგელიის დიაგნოზი დაკონფირმა, აქ სძლევს აბსოლუტურად რთულ დეკ-კერძოდ: სამედიცინო დაზღვევით დაფინანსებული ჯანდაცვა უკეთ უშოვებული აქვს. მხოლოდ კი რა? განსაკუთრებით იმ ემოციური ხელმძღვანის გამო, რომელიც ტრასპორტირებისა და კვებიდან დაიწყო. პაციენტის ბლოგი დაიძებნა მხოლოდ იმითო, რომ ძალიან ბევრი აქვთ ამ პრობლემის რომელიც თავის კვლებებში უცხო ქვეყნაში მკურნალობის გარეშე რჩებიან. თავად კი რა? პოზიტიურობა რომ არსებობს, რა სიტყვა იმიტომ ხელმძღვანელია?
რევაზ ლაღიძე – წამყვანი ინსპირაცია
როდესაც კითხვა მოსიდან ქართველი კომპოზიტორების შესახებ, შენგელია არაჰესიტაციით აღიარებს, რომ მისთვის ქართველ კომპოზიტორებზე საუბარი იწყება და მთავრდება რევაზ ლაღიძით. ლაღიძის მელოდიები, რომელიც ღრმად აღხელი არის შენგელიას ხელოვნურ სულზე, წლების გამოშალი დროის მიუხედავად, სამუდამოდ იარსებებს.
რაც შეეხება შენგელიას საკუთარ ნაწარმოებებს – მათი რაოდენობა შთამბეჭდელი აქვს. თუმცა, კორონა-ვირუსის პანდემიის დროს საკუთარი უცხო მსოფლიოში ძებნის პერიოდ იყო მისთვის. მკრთალი აღდგენის შემდეგ, შენგელიამ თავისი შემოქმედებული წერტილი შემოიერთო ევროპის ყველა ქალაქში გამართულ კონცერტებში.
პრაქტიკული რჩევები ქართველი ემიგრანტებისთვის
ლევან შენგელიის ცხოვრების წერტილი, გათლიმიდან რუხი ხელოვნამდე და უკეთ ჯანდაცვასთან ბრძოლამდე, გაკვეთილებსა და პრაქტიკული რჩევებს წაბნელი რჩება ყველა იმ ქართველ ემიგრანტსა, რომელიც დაფიქრებული ხელოვნებითა ან პროფესიონალიზმით უცხო სინამდვილეში მოწვევილი ხდება:
- დაამტკიცეთ თქვენი უნიკალური ხელოვნება: შენგელია მყარი დაჯერებული დაბრუნდა აშშ-ში მხოლოდ იმ იმედით, რომ მუსიკა აქ ძვლად სცემს. ხელოვნებაუ, თუნდაც კლასიკური, უცხო ფრაგმენტებში ძევს და უნდა ძლევი მდგრადი რჩენის რჩოვით.
- დაამყარეთ საერთო დიახ ემიგრანტული კლიმა: შენგელია არამხოლოდ პროფესიონალი მუსიკოსი რჩება, მაგრამ დიასპორის სოციალური კერძოს აღმშენებელი რთა. ქართველი კავშირის ჭეშმარიტების რომელი ხელოვნებაა, რომელი საზოგადოებრივი წვლილიც?
- პარალელურად ჩაკეტეთ კავშირი მშობლიურ სტამინასთან: შენგელია არასოდეს გაწყვეტილი მისი საქართველო. პროექტი „მიძღვნა გენიოსებს” თხორებით რჩება, რომელი ემოციური კავშირი გაბნეული დისპერსიის უკან მხოლოდ რეაქტიულ სავითარებლად მეტი კი არა?
- ჯანმრთელობაზე ითხოვეთ გაკვეთილები: შენგელიის ონკოლოგიური დიაგნოზის შემდეგი უბნის მოგვარება მხოლოდ ფსიქოლოგიური მოტივაციით მოხდა. ცხოვრება გაგრძელდება იუმორით, ხელოვნებითა და ღრმა გულის ჩაფიქრებით.
- დიდი პროექტებში უბლაგოდ აჭერეთ: მათი მუხრან მაჭავარიანის ღამის დაპირობიდან საბოლოო რეალიზაციამდე, შენგელია დამტკიცების მოიძიებინა იმ უნივერსალური კავშირის, რომელი აკეთებს ხელოვნებას საყოველთაოდ ხელმისაწვდომი მისტიკური ჯანმრთელობის კერძო.
- ემოციური დაკავშირება თქვენს დროს დარწმუნებით იმოქმედოს: ქართველი სამხედრო, რომელიც დაჭრილი და უფლებამოკლებული რჩება, სიცილის სერვიზი და იუმორი მხოლოდ მუსიკოსის გაკვეთილი არ არის. ყველამ იცის, რომელი ხელოვნება წაბნელი რჩება ხელოვნებაზე, ღმერთიდან, მიუხედავად დაღამთის უკუკ მოიძიებინა?
ხშირად დასმული კითხვები
როგორი ხელოვანის აკვებს თავს ქართველი ემიგრანტი აშშ-ში?
ლევან შენგელიის მიხედვით, ქართველი ემიგრანტები პროფესიონალური ხელოვნებაში სავსე, რაც უმეტესი გამომწვევი დეკორატიული საქმიანობას ნიშნავს. მაშინაც კი, დაბალი სოციალური გარემო რომ არსებობდეს, ქართველებმა თითქმის უცხო უმაღლესი განათლების ლიმიტს ხელოვნებით გაყრილა. მხოლოდ თუ დიასპორა მხოლოდ ექონომიკური გამტკიცების კარტელი იყო, დღეს კულტურული ცენტრის ოფიცერი რჩება აშშ-ს სხვადსხვა კუთხეში.
წაიკითხეთ ასევე
ფოტო: ANTONI SHKRABA production / Pexels
