აღმოსავლეთ შვეიცარიის ქალაქ სენტ გალენში განხორციელებული ერთი უჩვეულო ექსპერიმენტი კრიმინალური იუსტიციის სფეროში ახალ კითხვებს ჩნდევს: რამდენად ეფექტიანია ადამიანური მეხსიერება და ნიჭი ტექნოლოგიასთან შედარებით დანაშაულის გამოსაძებლად? სენტ გალენის პოლიციამ ექვსი ადამიანი დაიქირავა, რომლებსაც აქვთ გამორჩენილი უნარი — სახის უცნობ ადამიანებს ერთი შეხედვით ამოიცნებენ, რაც მეცნიერთა თქმით, ზოგჯერ თუნდაც ტიპური ამომცნობი პროგრამების შესაძლებლობებსაც აღემატება.
ეს უჯეროვანი გადაწყვეტილება პოლიციის თანამშრომლობის საინტერესო მაგალითი იქნება შვეიცარიაში და, სავარაუდოდ, მის მიერ გამოძღვანილი პრინციპები სხვა ევროპულ ქვეყნებმა ასევე შეიძლება სერიოზულად განიხილონ. გამოიკვლევთ, რა დგას ამ მოვლენის უკან, რა უპირატესობები აქვს მათ ტიპურ ტექნოლოგიებთან შედარებით და რა სამოქმედო გეგმა აქვს პოლიციას.
„სუპერ ამომცნობების” განსაკუთრებული უნარი
სენტ გალენის პოლიციამ საკმაოდ გაკვეთილი კრიტერიუმებით შეარჩია ექვსი ადამიანი, რომელთა მდგომარეობა სამედიცინო და ფსიქოლოგიური თვალსაზრისით დეტალურად გამოკვლეულ იქნა. თითოეულ მათგანს აქვს განსაკუთრებული უნარი სახეების აღქმაში, რაც მეცნიერულად ცნობილია როგორც „სუპერ ამომცნობი” ფენომენი. ეს ადამიანები თავიანთი ცხოვრების მანძილზე ასაკების, სქესისა და ეთნიკური მახასიათებლების მიუხედავად, ხასიათის უამრავი ნიშნის დამემორიზება მოახერხეს, რაც გარკვევილად დახმარებს პოლიციის სამუშაოში.
პროფილის განსაკუთრებული თავისებურება ისაა, რომ ეს ამომცნობები თავიანთ ნიჭს ყველაზე რთულ სიტუაციებშიც აჩვენებენ. მაგალითად, ღრმა სიბნელეში, ან კი მოთავსეული წინააღმდეგობების დროს, როგორიცაა მოკვირთხე პირი თავი მტკიცედ ოდნავ მოჭრილი კაპიუშონით, რომელიც მხოლოდ მის სახის მცირე ნაწილს ტოვებს დაუმალავად. მათი უნარი ის არის, რომ არა მხოლოდ შეაერთებენ ითხოვენ ფიზიკური მახასიათებლებიდან კვლები, არამედ გამოიხმარენ უფრო სერიოზულ ტალღას, რომელიც იმხელიდან წილის ან სხვა უმნიშვნელო დეტალიდან, რომელიც საერთოდ უფლებით სახელდება „ეკოთელი აღმოცენება”.
ერთ-ერთმა პოლიციელმა „სუპერ ამომცნობმა” რთულ შემთხვევის შესახებ აღნიშნა: „ცოტა ხნის წინ დანაშაული მოხდა და ჩხუბის დროს ადამიანი დანით დაჭრეს. როცა შემთხვევის ადგილზე მივედი და იქ მყოფ ერთ-ერთ პირს შევხედე, შემეძლო მისთვის სახელითაც კი მიმემართა. გამახსენდა, რომ ის რამდენიმე წლის წინ ქუჩაში ვნახე. ისიც შემიძლია გითხრათ, სად მოხდა ეს.” ამ თქმულებამ ნაირად აჩვენა, რამდენად მძლავრი შეიძლება იყოს ადამიანური მეხსიერება და თვითცნობიერი ანალიზი, რომელიც საკმაოდ უფრო სწრაფი და გამოჩენილი შედეგი მოაქვს, ვიდრე სტანდარტული ალგორითმი.
ტექნოლოგიასთან შედარება: უპირატესობა და შეზღუდვები
შვეიცარიის სამართალდამცავი ორგანოები მკაცრად დაინტერესებული არიან ასეთი უნარების მქონე ადამიანებით, რადგან მათ ბევრი მნიშვნელოვანი უპირატესობა აქვთ კომპიუტერული ამომცნობი პროგრამების წინააღმდეგ. საფუძველი აღებულია მეცნიერულ კვლევებზე, რომელიც ჯერ კიდევ მიმდინარეობს, მაგრამ უკვე აჩვენა მნიშვნელოვანი შედეგები.
ლოზანის უნივერსიტეტის სახის ამოცნობის ლაბორატორიის დირექტორი, მეიკე რამონი, გაიგო ამ სფეროში წამყვანი ექსპერტი. მის თქმით, ადამიანი ტექნოლოგიაზე უკეთესია რამდენიმე მნიშვნელოვანი მიზეზის გამო. უპირველეს ყოვლისა, ადამიანი გაცილებით მოქნილია მიღებული ინფორმაციის გამოყენებაში. რამონი აღნიშნავს: „ზოგიერთი ტრადიციული ამომცნობი პროგრამისგან განსხვავებით, ჩვენ არ გვჭირდება ორი თვალი, ცხვირი და პირი, რომ სახე ამოვიცნოთ.”
ეს ახსნა ზოგადობაში პარადოქსულად ჟღერს, მაგრამ სინამდვილეში ის ფундამენტურ განსხვავებას ასახავს. კომპიუტერული სისტემები, განსაკუთრებით ძველი თაობის ამომცნობი პროგრამები, დამოკიდებულნი არიან კონკრეტულ, წინასწარ დაპროგრამებულ მონაცემებზე. თუ გამოსახულება არ ჯდება ამ პარამეტრებში, სისტემა ხშირად წარუმატებელი რჩება. რამონი დამატებით განმარტავს: „თუ აიღებთ ტელეფონს და პიროვნების გამოსახულებას გაადიდებთ, დაინახავთ, რომ პროგრამა ზოგ შემთხვევაში ახერხებს ამ პიროვნების ამოცნობას, ზოგჯერ კი ვერა.”
ადამიანის თვალი და ტვერცელი კი აღმოჩნდა უფრო ადაპტაციური. მათ შეუძლია დამხმარე ინფორმაციის გამოყენება — ჭუჭკა, თხელი ნაკაწრი, ან თუნდაც ადამიანის დამახასიათებელი მოთავოდანება — რომელიც ტიპური ამომცნობი პროგრამა შეიძლება სრულიად არ აღმეტოს.
იურიდიული და თავისუფლების დაცვის გათვალისწინება
სენტ გალენის კრიმინალური პოლიციის ხელმძღვანელი, სტეფან კიუნე, წაყენებს კიდევ ერთ გადამწყვეტ არგუმენტს, რომელიც ტექნოლოგიის გამოყენებაზე სამართლებრივი და ნორმატიული მხრიდან მნიშვნელოვანია. „როდესაც ალგორითმებს ვიყენებთ, პერსონალურ მონაცემთა დაცვის კანონთან პირდაპირ კონტაქტში შევდივართ,” – განმარტავს კიუნე.
ეს არის მართლაც კრიტიკული ნიუანსი. თუ პოლიცია ნიმუშების დიდი მონაცემთა ბაზის შედგენას შეძლებს — რაც აუცილებელია ფაქტორებისა და ალგორითმების ტრენირებისთვის — ეს იმედეს აზიდებს პერსონალური მონაცემთა დაცვის შესახებ. ბევრი ევროპელი, განსაკუთრებით მაშინ, როცა დაბრკოლდა ზოგიერთი მაღალი პროფილის სკანდალი მონაცემთა გაჟონვის შესახებ, დღეს უფრო დაცული გრძნობენ თავს.
სტეფან კიუნე აღმოფხვრის ამ სირთულეს შემდეგი განახლებით: „მაგრამ თუ უდანაშაულობის პრეზუმფციისთვის ან ბრალეულობისთვის ადამიანურ რესურსებს ვეყრდნობით, ეს პრობლემა არ გვაქვს.”
აქ იმალება ღრმა სამართლებრივი ლოგიკა. ადამიანი — პოლიციელი ან განსაკუთრებული მნიშვნელობის მქონე ექსპერტი — რომელიც სახეს ირწმუნება მიღებული ინფორმაციის საფუძველზე, თავისთავად ფაქტობრივი შედეგი იძლევა, რომელიც შეამოწმებელი იქნება კანონიერი წესითა და პროცესუალური უფლებების შესაფერად. ეს აზრი ემყარება გაცილებით მოქნილ და კაცობრივ მიდგომას, რომელიც ურთიერთობას მონაცემებთან უფრო რესპონსიულად აკეთებს.
საპილოტე პროექტი და მომავლის გეგმები
სენტ გალენის ექსპერიმენტი იწყო საფუძველზე გასაკვესა საკმაოდ რიგორიოზული პროცესი. პირველი საპილოტე პროექტის წინ, პოტენციალური კანდიდატები გაიარა საგულდაგულო ტესტირება, რომელიც მათი უნარების და სახის ამოცნობის სწორობას გამოკვლევდა. თითოეული რიცხვი, რომელიც შეირჩა ეს ექვსი ადამიანი, აღმოჩნდა საუკეთესო ამომცნობი თავიანთი კატეგორიაში.
პროექტის აწყობა კეთდებოდა რეალ
ფოტო: RUN 4 FFWPU / Pexels
