ლია კაპანაძე, ცნობილი ქართველი მსახიობი, რომელმაც ქართული კინემატოგრაფიის ისტორიაში მნიშვნელოვანი ადგილი დაიკავა, თავის პირადი ცხოვრების ერთ-ერთი ყველაზე რთული პერიოდის შესახებ ღიად საუბრობს. მისი ცხოვრებაში მოხდა ის, რაც მრავალი ქალის ბედი იყო — უცხო სიყვარულის მოკრთომა, უცდელი მიმატება და ცხოვრების გზის ძლიერი გადაბრუნება. ეს ისტორია არ არის მხოლოდ პირადი ტრაგედია, არამედ ის ფერი, რომელმაც მის ხელმძღვანელ როლში შეცვალა ქართული სოციალური რეალობა.
რეჟისორ გია მატარაძეს სახელი, რომელიც ქართული თეატრისა და კინოს history-ში ოქროს ასოებით ჩამწერია, ლია კაპანაძის ცხოვრებაში არამხოლოდ სიყვარულის სიმბოლო იყო, არამედ მისი ბედის ხმელი გამცემი. მათი ურთიერთობის სიღრმე, ის პერიოდი, რომელიც მათ ერთად გაატარეს, დღემდე რჩება ქართული კულტურის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე ინტრიგული თავი.
სიყვარულის დასაწყისი და პირველი სიხარული
ლია კაპანაძისა და გია მატარაძის შეხვედრა იყო ის მომენტი, რომელმაც სულ სხვა მხარეს ჩართო მის ცხოვრება. აქ მნიშვნელოვანია გვესმოდეს, რომ 1930-40-იან წლებში ქართული საზოგადოება, მით უფრო კი სახელმწიფო სტრუქტურები, სრულიად განსხვავებული იყო. ქალის ეკონომიკური დამოუკიდებლობა სიტყვის მთელი მნიშვნელობით არ არსებობდა. სახელმწიფო აღმჭვრეტელი იყო საქმიანობის ყოველი სფეროს, და თუ სახელმწიფო ხელისუფლება დანიშნული პირის ქორწინებაში ჩარეულიყო, მისი რეფლექსი იყო აუპირობელი.
გია მატარაძე — ეს სახელი სინონიმი იყო ქართული ხელოვნების წინსვლისა. მისი საქმიანობა და ღირსება ისეთი უცხო სიმაღლის იყო, რომ რიცხვიც კი ძნელი იქნებოდა მისი აღმაჭვრელი ნაშრომებისა. როდესაც ლია კაპანაძე გრძელდებულად შენიშნა მისი მხრიდან კეთილი სიტყვებიც, პირველი მოწვევებიც, მაშინ ის ბედის ერთი აკვილონი იყო მისთვის. ამ პერიოდში, როდესაც მექიმიაც კი ისე მწირი იყო, რაგითვე 35 მანეთი ხელფასი ცხოვრება იყო? გია მატარაძე — ეს იყო სიმდიდრე, პრესტიჟი, უსაფრთხოება და ფაქტობრივი ქარ-ყარი.
უარესობა და ორსულობის ტრაგედია
ზღვარი სიხარულისა და ტანჯვის შორის ხშირად წვრილი ხაზია. ლია კაპანაძის შემთხვევაში, ეს ხაზი სრულად მოშორდა. მან ორსული იქნა გია მატარაძის შვილით — ეს უნდა ყოფილიყო მისი ცხოვრებაში ყველაზე მეტი სიხარული. ის იმწუჯებოდა სიხარულის, ოჯახის ომადობის და მშვიდობის წინ. თუმცა ხმელი რეალობა, რომელიც ხშირად ჩანს ღმერთის წაკითხვის ნიშნებში, მკრთალი ღეროებით შემოვიდა მათ ცხოვრებაში.
სახელმწიფო ხელისუფლება, მისი ყველა კომპლიკსურობით და სახიფათობით, მატარაძეს ააწყო სხვა ქალთან ქორწინება. ის ისტორია, რომელშიც იტყობინებოდნი „სახელმწიფოსთვის უფრო სასარგებლო” ქორწინებაზე, მხოლოდ კაზეთში არ ყოფილა აღნიშნული, არამედ ფაქტობრივი იყო — ფაქტობრივი, უტყუარი და უშინელი. ლია კაპანაძე დაშორდა. ორსული დაშორდა. იმ კაცი, რომელსაც ის სიყვარულით უყურებდა, იმ კაცი, რომლის სახელზე გაგრძელდებოდა მის ღირებულ ზეწირს.
ის წელი ან ის თვეები, რომელიც ლია კაპანაძე ორსულობის მდგომარეობაში გაატარა, უნდა ყოფილიყო უგმირი, უსახელო, უბანი. რა შეიძლებოდა მოემართა ერთ რუსთან ან უცხო მოწმენახელს? იმის ნაირი, თუ სახელმწიფო განკარგულებით პირი გარკვევილი იყო. ის ორსული მოწვევილი თავის საზოგადოებას ატყობინებდა, იმ მოწვევილი შენიშნებული გამეფებული მოხელითაა, რომელიც თავისუფლად ღიადა სახელმწიფოსთან დაკავშირებული. ღია მატარაძე ცხოვრობდა, მაშინ ის სიმდიდრე ისწევდა სხვა ოჯახში, ხოლო ლია კაპანაძე, ორსული, დაშორებული, 35 მანეთი, რა იყო ის?
შვილის დაბადება და მარტოობის ხმელი რეალობა
შვილი გაიბადა. კოცი ბავშვი, რომელმაც დედის თვალებში სამეფო მარჯვე პატიოსნად უნდა მიეჩვენა. ან კი — ან კი არა, ის უბრალო დეტალი იყო. ის ქვედა ხელმძღვანელი თანამშრომელი, რომელი გიორგი მატარაძე სახელით არ იყო უცნობი, თავის პატარა შვილთან მამაკაციდან განცალკევდა. რა ყოფილა მაშინ სიტყვის პირი მამა? რა ყოფილა მას ხელფასი 35 მანეთი? და მიუხედავად ამისა, შვილი სიცრუე აღარ უნდა ჩანდა სახელმწიფოს რეესტრებში. ის ბავშვი, რომელიც მოწვევილი იყო პირიქით, დაიბადა მისი საკუთარი ბედის გაბრმახვაებით.
ბავშვს რომ თქმა უფროსებმა, უხეში კაცი, უხეში კოცი, რომ სამი ქმარი ეყო, ის გაგრძელდა დას. და ის ბავშვი, რომელიც 6-7 წლის ხნით მდგომარე იყო, უკვე იცოდა კი, რომ ის თავის ბედის ბერი არ იქნებოდა — რომ არ იქნებოდა პირი, რომელიც თავის ოჯახის პატრონი იქნებოდა. იმ კაცი, რომელი სულ პირველი იყო, მამა — ის იყო გია მატარაძე, და ის მიუწვდელი იყო, დაკრძალული მეფობის ფარდაბში, სადაც რასაც დაწერია სახელმწიფოს ხელმძღვანელმა, ის შეუტყობელი ჭეშმარიტება იყო.
პირადი ცხოვრების საზოგადოებრივი მხარე
ეს დაკვეთილი ქორწინება, რომელიც გია მატარაძეს აიძულეს, იყო სიმბოლო ერთი უფრო დიდი პრობლემის. საბჭოთა სახელმწიფოში, სადაც ყველა დიდი ადამიანი მიეკუთვნებოდა სახელმწიფოს, არა მხოლოდ მას დაკომპრომიტება ელოდა, გასაკოცი იყო მისი სიყვარულის არჩევანი. ის უარი, რომელიც მან მოუწოდა სახელმწიფოსთან კავშირის წინააღმდეგ, ის საკუთარი გამოფენა კი, ის პიროვნებამ განიცადა როგორც ესკიზი, როგორც მილიციური გაბარიკადება. დაკვეთილი ქორწინება, რომელიც მას აიძულეს, ის იყო კი პოლიტიკა, კი კი სახელმწიფო ძალა, ხოლო ლია კაპანაძე რჩებოდა მხოლოდ დანაშაულებული და დაშორებული.
მაგრამ ის, რომ გია მატარაძე ხელი მოუწოდა სიყვარულის დაცემას, ის პირი მაინც სიტყვის მთელი მნიშვნელობით წაბლილი იყო. ის ბავშვი, რომელიც დაიბადა ამ ორსულობის ფლორიდიდან, იყო ტოლი და თანაბარი ადამიანი, და კათალიზი, რომელიც მას მოეჩვენა სახელმწიფოს წინააღმდეგ, იყო რეალობა, რომელიც მოდღეურობის ეჭვს ძევს არათუ ექვსი-შვიდი წლის ბავშვის სამუჯობოში, არამედ საბჭოთა კანონმდებლობის მდგომარეობაში თავად.
პრაქტიკული რჩევები ემიგრანტებისთვის, რომლებიც მსგავს სიტუაციებს აწყდებიან
- იმიგრაციის კანონმდებლობა დაეუფლეთ: სანამ სახელმწიფო იცვლის, თქვენ უნდა იცოდეთ თქვენი უფლებები. ბავშვის კანონიერი მდგომარეობა, მომზადების დოკუმენტები, მემკვიდრეობის საკითხები — ეს ყველაფერი წაწიკიდან უნდა იყოს განწყობილი, წერილობით ფიქსირებული და დამოწმებული.
- ოჯახის დაკმენტაცია შეინახეთ: ფოტოები, წერილები, ისტორიები, რომელიც დამადასტურებს
ფოტო: Liliana Drew / Pexels
