უკრაინაში მიმდინარე დერუსიფიკაციისა და დეკომუნიზაციის პროცესის ფარგლებში, ქვეყნის დედაქალაქ კიევში კიდევ ათ ობიექტს შეუცვალეს სახელი. ამ ცვლილების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მაგალითი იმ ქუჩის გადარქმევაა, რომელიც აქამდე რუსი მწერლის, მიხეილ ბულგაკოვის სახელს ატარებდა. ამჟამად აღნიშნული ქუჩა ქართველი მსახიობისა და მომღერლის, ვახტანგ (ბუბა) კიკაბიძის სახელით იცნობა. კიევის საქალაქო საბჭოს ცნობით, გადაწყვეტილება საკრებულოს პლენარულ სხდომაზე დეპუტატებმა ხმათა უმრავლესობით მიიღეს.
უკრაინის ქალაქების, სოფლებისა და ქუჩებისთვის საბჭოთა კავშირის დროს მინიჭებული სახელწოდებების ცვლილება 2014 წელს დაიწყო, როდესაც ქვეყნე პოლიტიკურ უკმაყოფილებისა და სოციალური ტალღის გავლის ქვეშ იყო. თუმცა, 2022 წლის 24 თებერვალს, უკრაინაში რუსეთის ფართომასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ, აღნიშნული ცვლილებები მნიშვნელოვნად უფრო გახშირდა და სიმძიმე მოიპოვა. მსოფლიო თემაზე დაკვირვებამ აჩვენა, რომ ეს მხოლოდ ისტორიული სახელების ცვლილება არ იყო, არამედ კულტურული და პოლიტიკური თვითმყარობის აღმოჩენის ერთ-ერთი ღრმა გამოხატულება.
დერუსიფიკაცია დეკომუნიზაციის პროცესის ნაწილი
დერუსიფიკაცია და დეკომუნიზაცია – ეს ორი ურთიერთდაკავშირებული პროცესი, რომელიც უკრაინის ეროვნული პოლიტიკის ცენტრალური ელემენტი გახდა. დერუსიფიკაცია ეხება რუსული ენის, კულტურისა და ისტორიის გავლენის შემცირებას ქვეყნის საზოგადოებრივ სივრცეში, ხოლო დეკომუნიზაცია ცდილობს თავისუფალი დაბადოთ საბჭოთა კავშირის იდეოლოგიური მემკვიდრეობიდან. ამ პროცესის მთავარი მიზანი არის უკრაინული ეროვნული იდენტიფიკაციის აღდგენა და განმტკიცება, რომელიც ხანგრძლივი დროის განმავლობაში სხვა ქვეყნების ზეწოლის ქვეშ იყო.
უკრაინის პარლიამენტმა 2015 წელს დეკომუნიზაციის თაობაზე ოთხი კანონი მიიღო, რომლებიც მოითხოვს საბჭოთა სიმბოლიკის ჩამოშორებას, საბჭოთა დროს დაკარგული ადამიანების მიმართ დამკვიდრებული ნაციონალური ისტორიაციალობის გაკორექტირებას და, რა თქმა უნდა, საზოგადოებრივი სივრცის გადარქმევას. კიევი, როგორც დედაქალაქი, პირველ რიგში გახდა ამ პროცესის ხერხემალი, რადგან ის ყველაზე მეტი რუსული და საბჭოთა სიმბოლიკით იყო სავსე.
ვახტანგ კიკაბიძე – ქართველი კულტურული ფიგურა
ვახტანგ კიკაბიძე, ან როგორც ხშირად მოიხსენიება, „ბუბა” კიკაბიძე, იყო გამოჩენილი ქართველი მსახიობი, რომელიც დაიბადა 1939 წელს და გარდაიცვალა 2010 წელს. მის მიერ შესრულებული როლი ქართული კინემატოგრაფიისა და თეატრის ისტორიაში უმნიშვნელოვანესია. კიკაბიძე განათლება მიიღო მოსკოვის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტში, სადაც დაუდგა საფუძველი მის პროფესიონალურ კარიერას.
მის მნიშვნელოვანი ფილმებში შედიან „ფერი”, „ღია”, „პიროსმანი” და მრავალი სხვა ფილმი, რომელიც ღრმად არის ჩართული ქართული კინოს კანონიკაში. მის პერსონაჟებმა წარმოუჩინეს ანთროპოლოგიური სიღრმე და ქართული დროის სპეციფიკა. მნიშვნელოვანი იყო მისი მუშაობაც თეატრში, სადაც მას ითამაშა მრავალი ჩამოსთავსებული როლი. კიკაბიძე მხოლოდ კი არ იყო მსახიობი, არამედ იშვიათ ხელი მომღერლის – მის ხმამ კი მრავალი ღირებული შესრულება გახდა შესაძლო. უკრაინაში მისი სახელის მინიჭება ქუჩას აღმეზობლობის პატივია და თავისთავად ქართველი კულტურის საერთაშორისო აღიარების ნიშანი.
კიევის ქუჩების გადარქმევის სხვა მაგალითები
კიევის ქუჩების გადარქმევა რეგულარული მოვლენა გახდა ბოლო ათწლეულის განმავლობაში. ერთ-ერთი მოსახლეობის მიერ აღიარებული გადარქმევა იყო ლენინის პროსპექტი, რომელიც ახლა უკრაიანის დამოუკიდებლობის აგიტატორი, მაქსიმ ტანჩუკის სახელს ატარებს. მსგავსი გადარქმევები კი საქმე გაკეთდა წითელი ბანაკის ქუჩაზე, რომელიც ახლა არის უკრაინული მწერლის, სერგეი პლახუტოს სახელი. ეს ცვლილებები ამ დროის დროს მოხდა, როდესაც უკრაინა ცდილობდა რუსული კულტურული პრესიის სამომხმარებლო აღმოფხვრას.
რუსი მწერლის, მიხეილ ბულგაკოვის ქუჩას მიერ უცილებლად იცვლება სახელი, რადგან ის იყო სოვიეტური ეპოქის კულტურული ფიგურა, რომელიც ხშირად იდენტიფიცირდება რუსული პოლიტიკური კლიმატით. თუმცა, უნდა აღინიშნოს, რომ ბულგაკოვი თავად იყო რევოლუციის კრიტიკოსი და მისი ჩამოსთავსებული შემოქმედება დიდ წილად უკრანული თემატიკაზე იყო ფოკუსირებული. უკრაინის პოლიტიკური დოკუმენტაციის თანახმად, გადარქმევის გადაწყვეტილებამ აღიარა ხელოვნების უნივერსალურობა, თუმცა აღიარა აგრეთვე ეროვნული პოლიტიკის გამოჩენილი ასპექტები.
კიევის საქალაქო საბჭოს გადაწყვეტილების სიმღვრივე
კიევის საქალაქო საბჭომ ათ ობიექტის გადარქმევის საკითხი განიხილა და მიიღო დადებითი გადაწყვეტილება. ეს კარგად აწკაპო შერჩევის პროცესი იყო, სადაც დეპუტატებმა ხმათა უმრავლესობით მოხმარეს მხარდაჭერა. გადაწყვეტილება იმ ფარგლებში მოდის, რომელიც უკრაინის პარლიამენტმა დეკომუნიზაციისა და დერუსიფიკაციის ნორმატივული ფუძეზე დაამტკიცა. კიევის ადმინისტრაციამ დაიცვა, რომ ეს ცვლილებები ორიენტირებულია უკრაიანული კულტურის, ისტორიის და ეროვნული იდენტიფიკაციის აღდგენაზე.
ახალი ქუჩის სახელი – ვახტანგ კიკაბიძის სახელი – აღმეზობლობის განმარტებით, ხელოვნებისა და კულტურის გაღრმავებას უწყობს ხელს. ეს არის სიმბოლური ნაბიჯი, რომელიც ქართველი კულტურას აღიარებს, დაამტკიცებს უკრაიანის კულტურულ მრავალფეროვნებას და აძლიერებს დადებით ურთიერთობებს სხვა ხალხებს შორის. ამას დასტაბურებს ისიც, რომ კიკაბიძე უნივერსალურად აღიარებული მხატვარი იყო, რომელიც გადაკვეთა ეროვნული საზღვრები.
პრაქტიკული რჩევები
- იცოდეთ იმ ფიგურების შესახებ, რომელთა სახელებითაც მოიხსენიება გეოგრაფიული ობიექტები – ეს ეხმარება უფრო ღრმა კულტურული გაგებისთვის და გაზრდის თქვენი კოსმოპოლიტური ხედვის სიმაღლე, განსაკუთრებით როდესაც ელოდებით უცხო ქვეყნებში.
- დერუსიფიკაციისა და დეკომუნიზაციის პროცესების ზოგადი მიმოხილვა დაიწყეთ – ეს საშუალებას მოგცემთ სამხეთ-აღმოსავლელ ევროპას მოხდომილი ცვლილებების საკმაოდ განიკიტაონულად გაგებას.
- ლოკალური მედია რესურსების თვალჩაჭრილი პარალელურ დაკვირვება დაიწყეთ – სხვადსხვა ენაზე დაწერილი სიახლეები უფრო სრულ წარმოდგენას ფარავს თითოეული მოვლენის შესახებ.
- უკრაიანული მხატვრული ჰერიტეჯი თავის თავზე წაიკითხეთ – ეს აძლიერებს თქვენ გაგებას და თქვენ მოტივაციას უნდა გაიგო გლ
ფოტო: Max Kladitin / Pexels
