2024 წლის ოქტომბერში ქართველი აეროსტატიკის პიონერი რევაზ უთურგაულის ხელმძღვანელობით ჩატარებული საჰაერო ბურთის ფრენა დამთავრდა ტრაგიკული უბედური შემთხვევით, რომელმაც მოითხოვა უთურგაულის სიცოცხლე. ეს მოვლენა ახალი კითხვების წამოყენებაა საჰაერო ბურთის დაკრეშის მიზეზების შესახებ, რომელიც დაფიქსირდა საქართველოს აღმოსავლეთ რეგიონში, ასურეთის სოფელში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში. მხარდამჭერი თეორიების გაშუქება სპეციალისტების განცხადებებზე დაფუძნებული ცოდნის საფუძველზე შემდეგი ანალიზისა საჭიროებს.
„პალიტრა-იუსის” ტელევიზიო გადაცემა „360 გრადუსი” მოიწვია ჟურნალ „არსენალის” მთავარი რედაქტორი ირაკლი ალადაშვილი, რომელმაც დეტალური კომენტარი მისცა ამ კატასტროფის შესახებ. მისი თქმით, საჰაერო ბურთის დაკრეშის მიზეზი შესაძლოა რამდენიმე ფაქტორის კომბინაციამ გამოიწვია. საერთო საავიაციო პრაქტიკის თანახმად, ნებისმიერი ავიაშემთხვევა შედგება სამი ძირითადი მიზეზის კომბინაციისგან, რომელთა დროში დაკომბინირება ხდება კატასტროფის გამომწვევ ფაქტორად. დამოუკიდებელი გამოძიება უნდა დადგინდეს, რომელი ფაქტორმა ან რომელი ფაქტორების ერთობლიობამ გამოიწვია ეს უბედური შემთხვევა.
ეკიპაჟის გამოცდილება და ფრენის შეთქმულება
რევაზ უთურგაული წარმოადგენდა საქართველოს აეროსტატიკის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე უმნიშვნელოვანეს ფიგურას. მისი დიდი ხანის ფრენის გამოცდილება და აეროსტატიკაში პიონიერული ღვაძლი თავსატეხს ხდის იმ ფაქტს, რომ მან დაკარგა საჰაერო ბურთი. ხელმძღვანელმა ირაკლი ალადაშვილმა განმარტა, რომ დაგეგმილი ფრენა გამოიხარისხებოდა სატესტო ფრენად, რომელიც წინაპირობა ხდებოდა უფრო დიდი სპილოთ გამოცდილების სამრეკორდო მისიაზე.
დაწყება მოხდა ფოთის სტადიონიდან, რევაზ უთურგაულმა და მისი ეკიპაჟმა აეროსტატი ააფრინეს აღმოსავლეთის მიმართულებით, განსაკუთრებული პირობებით. ფრენის მარშრუტი პირველი შეხედვით პრაქტიკული და გასაგები იყო – მეტეოროლოგიური პირობები ჩრდილო-დასავლეთ მიმართულების 30-50 კილომეტრი სიჩქარის ქრით იმახსოვრებოდა. ეს ქარი იდეალური პირობებით მიგებებული აეროსტატი დასავლეთიდან აღმოსავლეთის გზით განუსვლია. ეკიპაჟის გამოცდილების გათვალისწინებით, შესაძლოა დაფიქრდნენ, რომ ფრენა წარმატებით გაბაბილიყო. თუმცა, ბაკურიანის რეგიონში დაფიქსირდა აეროსტატი შედარებით დაბალი სიმაღლით, რის შემდეგ კი მალევე მოხდა კატასტროფა.
ტექნიკური პრობლემები და სიმაღლის დანაკარგი
ირაკლი ალადაშვილის მტკიცებით, საჰაერო ბურთმა შედარებით უცხოდ დაკარგა სიმაղლე. აეროსტატმა უკიდურესად სწრაფი ტემპით შემცირა მფრენელობის სიმაღლე და შემდეგ შედეგმა დაემთხვა მაღალი ძაბვის გამტარი სადენებს ასურეთის მახლობლად. ეს ფაქტი განსაკუთრებით აღსანიშნავია იმ მხრივ, რომ ასურეთი მდებარეობს ზღვის დონიდან მხოლოდ 760-800 მეტრის სიმაღლეზე, რაც ტიპური აეროსტატის ფრენის სიმაღლე არ მიგვაჩნია მოულოდნელი დაცემის მიზეზად.
საჰაერო ბურთის Cameron Z-315 ტიპის მოდელი 2022 წელს შესამოწმებელი იყო. მისი ტექნიკური მახასიათებლები უნდა შეესაბამებოდეს ღირსეული გამოცდილების საჰაერო ხომელდების პატიოსანი ზომით. თუმცა, თუ აეროსტატმა დაკარგა სიმაღლე ისეთი პირობებში, რომელშიც მეტეოროლოგიური ფაქტორები დადებითი იყო, აშკარა გახდა, რომ რაიმე ტექნიკური ელემენტმა არ შეძლო სიმაღლის ანარჩევა. ალადაშვილი გამოთქვამს ემოციონალურად ზუსტ შეფასებას: „სავარაუდოა, რომ მოხდა რაღაც პრობლემა, რის გამოც აეროსტატმა სიმაღლე დაკარგა და მისი მართვა შეუძლებელი გახდა.”
მეტეოროლოგიური პირობები და გარე ფაქტორები
დაგეგმილი ფრენა ჩატარდა მეტეოროლოგიურ პირობებში, რომელიც პირველ რიგში სასარგებლო იყო ჩრდილო-დასავლეთის მიმართულების ქრის საშუალებით. 30-50 კილომეტრი სიჩქარის ქარი არ წარმოადგენს უსაფრთხოებისთვის სახიფათო მეტეოროლოგიური პირობას, განსაკუთრებით საქართველოს ტერიტორიაზე ფრენის დროს, სადაც მცირე და საშუალო სიმაღლის აეროსტატი საერთოდ ოპერირდებოდა. ალადაშვილი ხაზს უსვამს, რომ ფრენის მარშრუტი სრულიად გასაგები და ლოგიკური იყო. ის აღნიშნავს: „საჰაერო ბუშტის ფრენის ასეთი მარშრუტი სრულიად გასაგები გახლდათ, რადგან იმ საათებში 30-50 კმ/სთ სიჩქარის ქარი სწორედ ჩრდილო-დასავლეთის იყო.”
მეტეოროლოგიური პირობებმა თუმცა ტომიონალური ზღვრული რეშს ვერ შექმნა აეროსტატის სიმაღლის წაცვეთისთვის. ეს იმას ნიშნავს, რომ ქარი ან სხვა მეტეოროლოგიური ფაქტორი, რა თქმა უნდა, ცვლადი იყო და განსაკუთრებულ ზემოქმედებას არ ახდენდა აეროსტატის უსაფრთხოების კუთხეთ. თუმცა, მაღალი ძაბვის სადენების აღმოჩენა ასურეთის ზემოთ აბსოლუტურ დაკრეშთან სერტიფიცირებული, რომელიც უკონტროლოდ ჩამოვიდა მან, მიუთითებს იმ მხარეს, რომ ფრენის დროს ალტიმეტრის გაზომვებში ან სიმაღლის კონტროლის მექანიზმში უეჭველი დაღი იყო.
აეროსტატის მართვის შეზღუდული შესაძლებლობა
ირაკლი ალადაშვილი განმარტავს აეროსტატის ფუნდამენტალურ ხასიათს, რომელიც აუცილებელია ამ ინციდენტის შესაფასებლად. საჰაერო ბურთს, სხვაგვარად აეროსტატს, არ გააჩნია თავისი ძრავა, რომელიც მას შეუძლებდა დამოუკიდებელი მართვა. ის ხელმძღვანელი მიმართულებას ვერ აძლევს თავისი ძალის საშუალებით, არამედ ის შეჩერებული ხდება ატმოსფეროს ბუნებრივი ქარის ზემოქმედებას. ეს გარემოება მნიშვნელოვანი აკცენტია აეროსტატის ოპერაციული შეზღუდვების გასაგებად.
აეროსტატის წიკიორი მხოლოდ სიმაღლის კორექტირებას შეუძლია, რის საშუალებითაც ის ქარის სხვადსხვა სიმაღლეს შეთავაზებულ მიმართულებებს აღებს. თუმცა, აეროსტატის ვერტიკალური მისიაა ღირობის საკვლევი, რომელიც აუცილებელი ხდება ფრენის უსაფრთხოების საბეჭდი. კერძოდ, თუ აეროსტატი უკონტროლოდ ვერტიკალურად ჩამოვედს და დაკარგოს წონის განაწილების ბალანსი, ეკიპაჟის ფიზიკური უსაფრთხოება რთულდება მნიშვნელოვნად. ეს ელემენტი საოცნებელი გახლდა მხეთ, რატომ ვერ გადმოხტნენ უთურგაული და მისი ეკიპაჟი აეროსტატიდან კრიტიკული მომენტის დროს.
ღირებული ორიგინალი აპარატურა და დოკუმენტაცია
კამერონის Cameron Z-315 მოდელი წარმოადგენს მცირე რაოდენობის თანამედროვე აეროსტატი ფლოტის ნაწილი. ეს აპარატი 2022 წელს გამოშვებული იყო ინტერნაციონალური სტანდარტების თანახმად. სპეციალისტი ალადაშვილი აღნიშნავს მნიშვნელოვანი დეტალი: თანამედროვე აეროსტატი უნდა იყოს აღჭურვილი ელექტრონული მოწყობილობებით და ვიდეო
QR კოდი
სტატიის ციტირება
შენი ემიგრანტი. (2025). „გამოსაკვლევია, რატომ დაკარგა სიმაღლე საჰაერო ბურთმა“ – 3 მიზეზი, რასაც შეეძლო, ასურეთის უბედური შემთხვევა გამოეწვია. 22 ივლისი, 2025. https://sheniemigranti.ge/gamosakvlevia-ratom-dakarga-simaghle-sahaero-burtma-3/
