პარიზი, მსოფლიოს კულტურის დედაქალაქი, თავის ქვეშ ფარავს უამრავ ისტორიულ და სახელოვნო ღირსშესანიშნაობას. მაგრამ თუ კინოს ისტორიის, კინემატოგრაფიის ხელოვნებისა და მე-20 საუკუნის ვიზუალური კულტურის ღრმა გამოკვლევა გსურთ, მაშინ Cinémathèque Française – ფრანგული სინემათიკა – არის ის ადგილი, რომელიც აბსოლუტურად უნდა ეწვიოთ. ეს უნიკალური დაწესებულება კინოს მოყვარულებისთვის არის რა წმინდა მდელელი, სადაც კინემატოგრაფიის ისტორია, თეორია და პრაქტიკა იკრიბებიან ერთი ადგილის ქვეშ.
ფრანგული სინემათიკის ისტორია და მნიშვნელობა
ფრანგული სინემათიკა არის ერთ-ერთი უძველესი და ყველაზე პრესტიჟული კინო-არქივი მსოფლიოში. მისი დაფუძნების ისტორია დაკავშირებულია 1930-იანი წლებთან, როდესაც ფილმის ისტორიკოსი და კულტურული აქტივისტი ანრი ლანგლუას განხორციელებული ამოცანა იყო – კინოს კლასიკური ნაწარმოებების დაცვა და შეგროვება. მისი ხედვა იყო ისეთი ინსტიტუციის შექმნა, სადაც კინოს აკუმულირებული მემკვიდრეობა შენახული იქნებოდა სამომავლო თაობებისთვის.
ანრი ლანგლუას ეგ პროექტი დაიწყო, როდესაც კინო ჯერ კიდევ მედიუმად აღიარებული არ იყო ისეთ რანგში, როგორც წერილი ან ხელოვნება. მისი ხედვა იতალიცილი იყო: კინო არის ხელოვნება, რომელიც ერთი საუკუნის განმავლობაში წარმოჩენილი აღმოჩნდა, და მისი აპოთეოზი უნდა დაცული და შენახული იქნეს. მე-20 საუკუნის 40-იან წლებში, მსოფლიო ომის შემდეგ, ლანგლუამ უკვე საკმაოდ დიდი კოლექცია დააგროვა, რაც კინა განადგურებულ იქნებოდა ომის წლებში. თუმცა მეგობრებთან ერთად, მან კოლექციის დიდი ნაწილი ქვეყნიდან ფარულად გატანა და გადარჩენა მოახერხა. ომის დასრულების შემდეგ საფრანგეთის მთავრობამ კოლექციისთვის პატარა დარბაზი გამოყო მესინის ქუჩაზე და მუზეუმი პერსონალითაც უზრუნველყო.
დღეს, Cinémathèque Française შეადგენს კინოის უმდიდრეს არქივებს მსოფლიოში. აქ დაცული კოლექცია მოიცავს ათეულობით ათასს ფილმს, ხელნაწერებს, ფოტოებს, ხელოვნური სამუშაოებს და ისტორიულ დოკუმენტებს. ეს არის ის ადგილი, სადაც კინოს მეხსიერება ცხოვია, რომელიც კი ჯერ კიდევ ამთხოვებს დაცვას და შენახვას.
მოწყობა, მისამართი და ხელმისაწვდომობა
მისამართი: 51 Rue de Bercy, 75012 Paris
მუშაობის გრაფიკი: ყოველდღე 12:00-დან 19:00-მდე; დასვენების დღე – სამშაბათი
ფრანგული სინემათიკა მდებარეობს პარიზის მე-12 უბანში, ისტორიული ბერსის ქვესთან (Bercy), რომელიც ხანგრძლივი დროა ოქროს წყლის მაღაზია და წყლის საწყობი იყო. თანამედროვე პარიზმა მოახდინა ეს უბანი რეგენერაციას და იგი ახლა ერთ-ერთი ყველაზე მოწინავე და კულტურულად აქტიური ზონაა. პუბლიკის მიერ ხელმისაწვდომი ტრანსპორტი შესაძლებელია მეტროს საშუალებით – Bercy სადგური (ხაზი 6) ან Quai de la Gare სადგური (ხაზი 6) უკიდურესად ახლოს მდებარეობს.
სინემათიკის შენობა განთავსებულია იმ შენობებში, რომელიც ცნობილმა ამერიკელმა არქიტექტორმა ფრენკ გერიმ დააპროექტა 2005 წელს. აქ მოიცავს სინემათიკის მთავარ ღირსშესანიშნაობებს: ფილმის ზეთის გამოფენების დარბაზი, სამრეწველო ბიბლიოთეკა, მუზეუმი და ოთხი სახელმწიფო კინოთეატრი (თეატრი), სადაც მუდმივად აჩვენებენ ფილმებს ორიგინალურ ენებზე სუბტიტრებით.
არქიტექტურა: ფრენკ გერის ბალერინა
სინემათიკის შენობა სამსახურეს მოიაზრება არქიტექტურის თვალსაზრისითაც. ფრენკ გერი, რომელმაც დაპროექტა გუგენხაიმის მუზეუმი ბილბაოში და სხვა აღმოსაფხვრელი ნაგებობები მსოფლიოს მასშტაბით, მოიკრიბა შექმნას ისეთი შენობა, რომელიც თავად ხელოვნების ნაწარმოებიც იქნებოდა. მუზეუმის შენობა, რომელიც აგვისტო 2006 წელს გაიხსნა, ხასიათდება თავის ელეგანტური, მსუბუქი და პოსტმოდერნისტული ფორმებით.
შენობას მის მეშვეობით აქვს დასახელება „გერის ბალერინა” (Gehry’s Ballerina), სხვა სახელით „კინოს ფილმი”. ეს მეტაფორა აწერს აღმოფხვრელ ელეგანტურობას, რომელიც გერიმ ჩათვალა. თვითონ არქიტექტორი აკეთებს განცხადებას, რომ შენობა არის ბალერინა, რომელიც გელების კაბას დაიწია და აცდის ხელმისაწვდომობის კარი მნახველებს შიგნით უწვევს შემოვიდნენ. თითოეულ კუთხეს, თითოეულ ხაზს, თითოეულ ღიად-სიბნელეს წარმოადგენს მოძრაობა, რიტმი და დინამიკა – ის რაც კინოს არის ინჰერენტული.
არქიტექტურის მხრივ, შენობის ფასადი არის მოდულარული, მოქმედი მინებისა და ფოლადის კომბინაცია, რომელიც რეფლექტირებს ცხელი მზიანი დღეებისა და ღამის მუქი საათებისა. შიგნითი თარგმნილი არის სამრეწველო დიზაინით, სადაც თითოეული სივრცე ფუნქციონალურია და მნიშვნელოვნი. კორიდორები, ფიქს-ფიქს ფანჯრები, თაბლო-ღიები ღიაა და მუქი ფილმის შუქ-ჩრდილოვან საზღვრებს ასახავს.
მუზეუმი: კინოს განთავსების ლოკალი
ფრანგული სინემათიკის მუზეუმი (ადრე კინოს მუზეუმის სახელით იყო ცნობილი) წარმოადგენს ინსტიტუციის ერთ-ერთ მთავარ ღირსშესანიშნაობას. აქ დაცული ექსპონატები რეპრეზენტაციას წარმოადგენს კინოის ისტორიის უფრო სიღრმეში შენახვის და ექსიბიციის მხრივ. მუზეუმი საყვედურის დარბაზები უაძლებელი რაოდენობის აკრილი აკაბის გამოშემოსავლელი სახელმწიფო კოლექციის ნივთებით.
მუზეუმის კოლექციის ძირითადი ნაწილი მოიცავს:
- პირადი ნივთები: რეჟისორებმა და მსახიობებმა პირადად უსახსოვრეს მუზეუმს, მათ შორის ძმები ლუმიერების ოთხ კუთხოვანი კინეტოსკოპი-კამერა (Lumière brothers’ videocamera), რომელიც კინოს ერთ-ერთი პირველი აპარატი იყო;
- ფილმის მოქმედებიდან ნივთები: მისის ბეითის სიმბოლური თავი ალფრედ ჰიჩკოკის კლასიკური ფილმიდან „ფსიქო” (Psycho), რომელიც თავისთავად მოკილებული ზღვარი იმაზე, რომელი ხელოვნება კინო იყო;
- კოსტიუმები ცნობილი ფილმებიდან: ჩარლი ჩაპლინის მოდელის ტანსაცემელი „ახალი დროიდან” (Modern Times), რომელიც პირად საჩვენებლია;
- აკსესუარები და რეკვიზიტი: ბორბალი ჩაპლინის ფილმიდან, ჯიმის შინდელი მნიშვნელოვანი მოქმედებიდან სხვა კლასიკური ფილმებიდან;
- ფოტოების დიდი არქივი: კინომენეჯერების ფოტოგრაფიული პორტრეტები, ფილმის კადრები, სცენის უკან-უკან ფოტოები;
- კინო-აფიშები: გრაფიკული დიზაინის მხრივ მნიშვნელოვანი აფიშები 20-სთან საუკუნის მიმდინარე დროიდან;
- სცენარები და ხელნაწერი დოკუმენტაცია: ძველი სცენარი, რეჟისორის ნოტები, კორესპონდენცია კინოღმერთებს შორის.
კოლექცია მუდმივად ახლდება და დამდიდრდება. სინემათიკა წარმოდგენილია კინოინდუსტრიის უნიკალური მემკვიდრეობის ერთი ვერბალური აქტი, რომელიც სათავეს უსახლიდან დღემდე.
ბიბლიოთეკა: კინო-მეცნერების ცენტრი
ფრანგული სინემათიკის ბიბლიოთეკა (Bibliothèque du Film) წარმოადგენს კინოს სამეცნიერო ფაბულის მთავარ სამოძღვარეს. ეს არის ერთი უნიკალური რესურსი, რომელიც მოიცავს ყველაფერს, რაც კი გამოკვლევითი კინო-კვლები სახელმწიფო გამოწერილი აქვთ.
ბიბლიოთეკის ფონდი შემდეგი კომპონენტებისაგან შედგება:
- 23 500 წიგნი – კინოს ისტორიის, თეორიის, პრაქტიკის, ფილმის კრიტიციზმის, რეჟისორის ბიოგრაფიების და სხვა დაკავშირებული თემატიკის გარშემო;
- 500 პერიოდული ჟურნალი – სამეცნიერო ჟურნალები, კინო-მაგაზინები, ლიტერატურული პერიოდიკა;
- 12 000 ფილმი – კინოს მასშტაბით მძღოლი, რეთროსპექტიული, ეკსპერიმენტული და დოკუმენტარული კინემატოგრაფიის ალბუმი;
- 500 000 ფოტო – ფილმური კადრები, ფოტოგრაფიული პორტრეტი, უკან-უკან ფოტოები, კიდეგ ის რაც კი კინოს ვიზუალური ინფორმაციის ნაწილი იყო.
ბიბლიოთეკაში კიდევ ასევე იმ ჟურნალის (Cahiers du cinéma) ნომრები დაცულია, რომელიც ანდრე ბაზენმა დააფუძნა. ეს ჟურნალი გამოცემულია 1951 წელს და შეძლო აქცენტი გაგებული გაქვთ მე-20 საუკუნის ფრანგული და მსოფლიო კინოს დეველოპმენტი. მიმართულებით ცნობილი მიკვლების მტკიცებელი იყო 1956 წელს გამოცემული 62-ე ნომერი, რომელიც ფრანსუა ტრიუფოს რეკომენდირებული სტატია ჰიჩკოკიზე ატარებდა, რომელიც საფუძველი ქმნიდა კინო-კრიტიციზმის მთელი თეორიის.
ბიბლიოთეკა ტრადიციულად დიდი პოპულარობით სარგებლობს სტუდენტებში, ლექტორებში, კინოს მკვლევარებსა და ზოგადად კინოს მოყვარულებში, რომლებიც აგრძელებენ კვლევებს, ლიტერატურული მითითებები და ჩატარება-ფილმი სმენაბის ანალიზის გამო.
კინო-პროგრამა: ფილმების ყოველდღიური წარმოდგენა
ფრანგული სინემათიკას აქვს ოთხი ღირშესანიშნაობის დარბაზი, სადაც მუდმივად აჩვენებენ კინობს. ეს არის ის პლატფორმა, სადაც დაცული კოლექციის ფილმები ცხოვდება და საზოგადოებრივად არის ამ ხელმისაწვდომი.
ყოველდღიურად რამდენიმე სხვადასხვა ფილმი ჩვენდება, რომელიც მოიცავს კლასიკული მასვის, კონტემპორარული კინოს, დოკუმენტარული პროექტებისა და ლাბორატორიული ფილმების დიდ სპექტრს. სინემათიკის ფილმთეკა უნიკალური იმ პირობით, რომ ყველა დემონსტრაცირებული ფილმი ორიგინალური ფორმატებში ჩვენდება (35 მმ კინო-ფილმი, 16 მმ ან ციფრულ ფორმატებში), რაც განსხვავებით ინტერნეტ-გამშვები, სტრიმინგ-პლატფორმების ან ტელევიზიული ვერსიებისა.
ჯანდაბა ფილმების ხშირად დიდი განსხვავება აქვს ორიგინალური ფილმისგან: ხანგრძლივობა (მხოლოდ ამოჭრილი კადრების გარეშე), ორიგინალი მუსიკალური მოწყობა, ფილმის თითოეული ხელოვნური დეტალი რომელიც აღმოწერილი აქვს რეჟისორის მოზეზილი პროპოზიცია. აი რატომაც, სინემათიკაში ღერძის ხილვა სრულიად განსხვავებული გამოცდილება არის ტიპიკური პლექსის სხვა გამოჩენებისაგან.
ფრანგული რეჟისორების ფილმები განუწყვეტლად ჩვენდებიან, რადგან მუსიკას ცდილობენ პროგრამის ელემენტი იყოს. რეკომენდირებული იყო ისეთი ფრანგული კინო, რომელიც აირჩიოთ. ხშირად აჩვენებენ ალბერტ ლამორისის სადიდო 35-წუთიანი ფილმ „წითელ ბუშტს” (Le Ballon Rouge), რომელიც გადაღებულია ფრანგი რეჟისორის მიერ და აჩვენებს 1950-იანი წლების მოსახლეობის უჩვეულო აქტივობებზე. ფილმი მხოლოდ კინემატოგრაფიული კლასიკა არ არის, არამედ თავისთავად ქვიტი ხელოვნების ნიმუში: უთქმელი თქმა, ბავშვის ბოროტი, წითალი ბუშტის სიმბოლიკა და ის მეტაფორა, რომელიც ცხოვრებაში ღელვის კეთილი ბუნების ეტიკეტი მოითხოვს.
ფილმის პიემიერის დამთავრებას შემდეგ, სინემათიკის მაღაზიაში შეგიძლიათ შეიძინოთ სამახსოვრო – უკეთეს შემთხვევაში ზუსტი წითალი ბუშტი, რომელიც ფილმის სიმბოლიკა გაიმარტივებს.
ფრანგული ახალი ტალღა და სინემათიკა
გარკვევილი ფაქტი იმაში, რომ ფრანგული სინემათიკა უშუალო გავლენა იქონია ფრანგული „ახალი ტალღის” (la Nouvelle Vague) რეჟისორებზე. 1950-იანი და 1960-იანი წლების რევოლუციური მოძრაობის ლიდერი რეჟისორები – ალან რესნე (Alain Resnais), ჟაკ რივეტი (Jacques Rivette), ფრანსუა ტრიუფი (François Truffaut), ჟან-ლიუკ გოდარი (Jean-Luc Godard), კლოდ შაბროლი (Claude Chabrol), როჯერ ვადიმი (Roger Vadim) და პიერ კასტო (Pierre Kast) – ყველა სინემათიკის სტუდენტი იყვნენ თავადაც და საკმასოდ ხშირად სტუმრობდნენ მუზეუმს.
ამ რეჟისორებმა თავიანთი კინო-განათლების დიდი ნაწილი ფრ
წაიკითხეთ ასევე
- სიდნეის საუკეთესო ტურისტული ადგილები ქართველი ემიგრანტებისთვის
- პარიზის უძველესი სახლი, სადაც ცნობილი ალქიმიკოსი ცხოვრობდა
- საქართველოს ეროვნული ნაკრები დღეს ევროპის ჩემპიონატზე მეორე შეხვედრას ჰამბურგში გამართავს
- გერმანია მწეველებს ფილტვის კიბოს უფასო სკრინინგს შესთავაზებს
ფოტო: Mozzapics . / Pexels
