ოქსფორდის უნივერსიტეტმა 20 მარტს, ბედნიერების საერთაშორისო დღეს, გამოაქვეყნა თავისი ტრადიციული მსოფლიო ბედნიერების ანგარიში. ეს კვლევა მზადდება გაეროს მხარდაჭერით და სხვადასხვა კვლევითი ორგანიზაციის თანამშრომლობით. 2024 წლის ანგარიშის მიხედვით, მსოფლიოში ყველაზე ბედნიერი ქვეყნა ფინეთია, რომელიც ზედიზედ რამდენიმე წელია ამ საპატიო პოზიციაზე დგას. ეს კვლევა წარმოადგენს ღირებულ ინსტრუმენტს ქვეყნების სოციალური და ეკონომიკური მდგომარეობის შესაფასებლად.
ამ სტატიაში გავეცნობით, თუ რა ფაქტორები განსაზღვრავენ ქვეყნის ბედნიერების ინდექსს, როგორია ზედა პოზიციებში მყოფი ქვეყნების მახასიათებელი თვისებები, და რა ადგილი უჭირავს აღნიშნულ რეიტინგში საქართველოს და მის სამხრეთ კავკასიის სხვა მეზობლებს.
ბედნიერების რეიტინგის აგების საფუძველი
მსოფლიო ბედნიერების ანგარიში ოქსფორდის უნივერსიტეტის პროექტია, რომელიც 2012 წლიდან მზადდება. მის საფუძველში დევს საზოგადოებრივი აზრის კვლევის ამერიკული ინსტიტუტის, Gallup-ის მიერ მსოფლიოს 140-ზე მეტ ქვეყნაში ჩატარებული ფართო გამოკითხვის შედეგები. თითოეული წელი ქვეყნების ბედნიერების დონე იზომება კონკრეტული, სამეცნიერო მეთოდიკის საშუალებით.
ბედნიერების ხარისხი განისაზღვრება მრავალი ურთიერთდაკავშირებული ფაქტორით. მათ შორის გამოიყოფა ცხოვრების საშუალო დონე, რომელიც უშუალოდ მოქალაქეების ყოველდღე ზიარების გამოთქმის ხარვეზს შეაფასებს. მნიშვნელოვანი მაჩვენებელია ერთ სულ მოსახლეზე მთლიანი შიდა პროდუქტი (GDP), რომელიც ქვეყნის ეკონომიკური განვითარების საზომია. ანგარიში ითვალისწინებს სოციალური მხარდაჭერის დონეს, რაც განიხილება, როგორც ოჯახის და ახლობელი წრის მხარდამჭერი ფუნქცია. აქვე შედის ჯანმრთელობის მაჩვენებელი, რომელიც პირდაპირ კორელაციაშია მოსახლეობის ეცემიანობასთან. ბოლო მნიშვნელოვანი კომპონენტი კორუფციის მაჩვენებელია, რომელიც აფასებს სახელმწიფო ინსტიტუტებში ზოგადი დაშორებისა და უსაფრთხოების შეგრძნებას.
სამი ბედნიერი ქვეყნა ევროპაში
2024 წლის რეიტინგის თანახმად, მსოფლიოს ბედნიერი ქვეყნების პირველი ხუთეული მთლიანად ევროპულ და ახლო აღმოსავლეთის რეგიონებში მდებარეობს. პირველ ადგილზე მდგომი ფინეთი უკვე ზედიზედ რამდენიმე წელია ეს პოზიცია სამარჯოდ ინარჩუნებს. ფინელების აღსანიშნავი მახასიათებელი იმ ვითარებაშიც აშკარა გამოჩნდა, როდესაც მსოფლიოს მუქი ღამე ემჭვრეტა კორონავირუსის პანდემია – ფინელები აღმოჩნდნენ ყველაზე ბედნიერი და გამძლე მაშინაც.
მეორე ადგილზე დანია იკავებს, რომელიც თავისი მაღალი სოციალური სიღრმით და სახელმწიფო შეფასების სისტემით ცნობილია. სკანდინავიური ქვეყნები ისტორიულად დგანან ძლიერი სოციალური უსაფრთხოების სისტემებით, საზოგადოებრივი თანასწორობის თავშეყრით და კორუფციის მინიმალური დონით. მესამე ადგილი ისლანდიას ეკუთვნის, რომელიც მიუხედავად თავისი მცირე მოსახლეობის რიცხვისა, მაღალი ხარისხის ცხოვრების პირობებითა და კრთე საზოგადოებრივი ქსოვილით გამოირჩევა. მეოთხე ადგილზე შვედეთია, რომელიც პროგრესული პოლიტიკა, განათლება და ჯანმრთელობის სფეროში კვლავ წარმოადგენს მიმაგრება.
აღსაფხებელია, რომ ამ სამი სკანდინავიური ქვეყნის ბედნიერების ფაქტორი არ შემთხვევითი არ არის – ისინი ერთობლივი ღირებულებებით ემკიდრობიან საზოგადოებრივი პოლიტიკის, ეკონომიკური სტაბილურობის და კოლექტიური უსაფრთხოების უზრუნველყოფას.
გლობალური ცვლილებები რეიტინგში
მნიშვნელოვანი ცვლილება სტატუქოში იმ ფაქტია, რომ ამერიკის შეერთებული შტატი და გერმანია პირველად არ არიან ბედნიერი ქვეყნების პირველ ოცეულში. ეს წარმოადგენს მნიშვნელოვან გადახრას ისტორიული ტენდენცია, რომელიც ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში ამ ორ ძლიერ ეკონომიკაზე ფოკუსირდებოდა. მათი ადგილები მოიკიდა კოსტა-რიკამ, ლათინური ამერიკის ქვეყნამ, რომელიც თავისი ბუნებრივი სიმდიდრე, მიდამოს სტაბილურობა და ოჯახის ღირებულებებთან დაკავშირებული კულტურული ფაქტორებით იშვიათდება, და ქუვეითმა, ქვეყნამ, რომელიც წარმატებული ეკონომიკური ინდიკატორებით და რეგიონალური პოლიტიკური სტაბილურობის ძალისხმევით აბრუნებს. ეს შეცვლა აჩვენებს, რომ ბედნიერება მხოლოდ ეკონომიკური მეტრიკით არ შეიძლება გაიზომოს, და რომ სხვა რეგიონებში მნიშვნელოვანი პროგრესი ხდება.
საქართველო და სამხრეთ კავკასია
რეიტინგის გლობალური პერსპექტივაში, საქართველო 91-ე ადგილზე მდებარეობს, რაც საკმაოდ შუა ღირებულება წარმოადგენს 143 ქვეყნის სიაში. ეს პოზიცია ცხადყოფს, რომ საქართველოს აკეთებული სამუშაოა, მაგრამ ასევე სრულიად მკაფიოდ ხაზვასს აბრუნებს უმნიშვნელო განვითარების არეებში – იქნება ეს ეკონომიკური ზრდა, სოციალური სიღრმე თუ კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლა.
სამხრეთ კავკასიის რეგიონის კონტექსტში საქართველოს მდგომარეობა შედარებითი. სომხეთი საქართველოზე უფრო წინ დგას, 82-ე ადგილზე მდებარე, რაც აუცილებელია შენიშვნა კეთდეს, რომ ეს ქვეყნების შორის გარკვეული მდგომარეობის სხვაობა ასახავს. აზერბაიჯანი კი 101-ე ადგილზე იკავებს, რაც საქართველოს უკან დგას. რეგიონის ეს სამი ქვეყნის პოზიციები რეფლექტირებს მათი განსხვავებული პოლიტიკური სიტუაციის, ეკონომიკური განვითარების პაორთ და სოციალური ფაქტორების უძველეს სირთულეებს.
აღსაბეჭდია, რომ ბედნიერების რეიტინგი არ წარმოადგენს საბოლოო შეფასებას, არამედ დიაგნოსტიკური ხელსაწყო, რომელიც ქვეყნებს აკრიტიკოსებს დაეხმარა თავიანთი ქვეყნის უძლურების ადგილებზე ფოკუსირებაში და გაუმჯობესების გზების წინმჭვდელობაში.
პრაქტიკული რჩევები ემიგრანტებისთვის
- ქვეყნის არჩევისას არ იყოს მხოლოდ რეიტინგი – რეგინტინგი სარეკომენდაციო, მაგრამ ემიგრაციის გადაწყვეტილებას ზოგი ეხლა გოდინებს სამუშაო შესაძლებლობებით, ოჯახის სიახლოვით, ენის ცოდნით ან კულტურული თავსებადობით არჩევს.
- პირადი ღირებულებების კორელაცია – თუ მნიშვნელოვანია ოჯახის ღირებულებები, კოსტა-რიკა საინტერესო იქნებს; თუ პროფესიული განვითარება, სკანდინავიურ ქვეყნებში უფრო მეტი შესაძლებლობა იქნება.
- ეკონომიკური პოტენციალი – ეკონომიკური ზრდა გრძელვადიან პერიოდში უფრო ძლიერი ემიგრაციული პოტენციალი უზრუნველყოფს და უმეტესად უკეთესი კერძო ღირებულებები მოუტანს.
- სოციალური სიღრმე მნიშვნელოვანია – სოციალური უსაფრთხოების სისტემა, ჯანმრთელობის მოვლა და განათლება ხშირად უფრო მნიშ
ფოტო: Sümeyye Büşra ŞANLI / Pexels
