ისრაელი, რომელიც მხოლოდ რამდენიმე ათეული წლის წინ დაარსდა, დღეს მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე მდიდარი და ეკონომიკურად განვითარებული ქვეყნია. ერთ მოსახლეზე საშუალო წლიური შემოსავლი 43 000 აშშ დოლარი შეადგენს, რაც ის მსოფლიოში მე-19 ადგილზე აყენებს. ეს მაჩვენებელი იმ ფაქტის კი არა, რომ ისრაელი ყველაზე მდიდარი ქვეყნია, არამედ იმის მაჩვენებელი, რომ მისი მოსახლეობას საერთოდ კარგი სიცოცხლის სტანდარტი აქვს. უფრო მნიშვნელოვანია ის, რომ ისრაელი უსწრებს ისეთ ქვეყნებს, როგორებიცაა საფრანგეთი, იაპონია, იტალია, ესპანეთი და პორტუგალია, რომლებიც მსოფლიოს ყველაზე განვითარებულ ქვეყნებს შორის უძველესი საჯარო სისტემებითა და ინდუსტრიული ტრადიციებით ცნობილია.
ისრაელის გამდიდრება განსაკუთრებული ინტერესის საგანია გლობალური ეკონომიკისთვის, რადგან ის აჩვენებს, თუ რა შედეგების მიღწევა შესაძლებელია გამძლეობის, ინოვაციისა და კვალიფიკაციური შრომის საშუალებით. ისრაელის ეკონომიკური წინსვლა არ არის შემთხვევითი, არამედ გამოწვეულია კონკრეტული პოლიტიკებით, სტრატეგიებითა და ზოგადად ისრაელის მოსახლეობის მხრიდან მიმღებელი მოქმედებებით. შემდგომი ხაზებში განვიხილავთ, თუ რა ფაქტორებმა გამოიწვია ისრაელის ეკონომიკური წინსვლა და რა გაკვეთილი შეიძლება ამიტომ გამოსწორდეს.
განათლება და ადამიანური კაპიტალი
ისრაელის ეკონომიკური წაქცევის ერთ-ერთი ძირითადი ფაქტორი იყო განათლებაში დიდი ინვესტიცია. ისრაელმა უმაღლესი განათლება აღიარა როგორც ნაციონალური პრიორიტეტი და გამოიყო ყოველწლიური ბიუჯეტის მნიშვნელოვანი ნაწილი განათლებისთვის. ეს პოლიტიკა გამოიწვია აკადემიური კვლევა-განვითარების კვლებელ სამეცნიერო პოტენციალის აღმა-ზიდვის და მეცნიერთა ახალი თაობის მომზადებაში.
ისრაელის უნივერსიტეტებმა, მათ შორის თელ-ავივის უნივერსიტეტმა, ჯერუსალემის ჰებრაული უნივერსიტეტმა და ტექნიონმა (ტექნოლოგიური უნივერსიტეტი), მსოფლიო დონეზე პრეზიდენტული სახელმწიფო დაიკავა. ეს აკადემიური ინსტიტუტები გახდა ისრაელის ბიოტექნოლოგიის, აგროტექნოლოგიის, კიბერუსაფრთხოების და სხვა მოწინავე ტექნოლოგიებში ინოვაციის ლოკომოტივი. ისრაელის მოსახლეობის მაღალი განათლების დონე, რომელიც ხშირად მსოფლიოს ყველაზე მაღალი მაჩვენებლებს შორის ყოფილა, შესაძლებელი გახდა ის, რომ ისრაელმა ჩატარდა მეცნიერული კვლევა-განვითარების პროექტების თანამედროვე ნივი-კასების.
ტექნოლოგია და ინოვაცია
ისრაელი ცნობილი აქა “მოწყობილობის რეზანსის ადგილის” ან “მდელო ტექ-რეგიონის” ახასიათებით, რომელიც იქმნა ინოვაციური კომპანიების კონცენტრაციის გამო. მიუხედავად იმისა, რომ ისრაელი მცირე ქვეყნია, იგი წამოიწია გლობალური ტექნოლოგიის მხრიდან ხელახალი სტარტაპების შექმნისა და წარმატებული ტექნოლოგიური კომპანიების დამაარსებელი, რომელიც მის სიმცირე მიუხედავად ფართო გლობალური გავლენის მქონე გახდა.
ისრაელის სტარტაპის ეკოსისტემა გახდა ევროპისა და აზიის ტექნოლოგიური ღირებულებების თხევადი წერტილი. ისრაელის კომპანიებმა, განსაკუთრებით პროგრამული უზრუნველყოფის, სამედიცინო ტექნოლოგიის, აგროტექნოლოგიის და ისტემის უსაფრთხოების სფეროებში მნიშვნელოვანი მოსახლეობა დააკმაყოფილა. ამ კომპანიებმა არა მხოლოდ ისრაელის გადახდამოვის წრფელი მეხანიზმი გახდა, არამედ ისრაელის იერსახე შეუცვლელი გახდა ინოვაციის ხელმისაწვდომი აშ-ზე პლატფორმის სახით.
აგროტექნოლოგია
ისრაელის წაკითხულმა უტლებმა განსაკუთრებული მნიშვნელობა მიიღო თვემად აგროტექნოლოგიის სფეროში. ისრაელი მდებარეობს ხორბლის აგროტექნოლოგიისა და გარკვევილი აგროტექნოლოგიების განვითარების თვემად რეგიონში, რომლებმაც ისრაელმა აკრეფა რესკურსს კიდევ უფრო აყვისი გამოსავალი გამოუსაბამი კლიმატური პირობებიდან.
ისრაელის მეცნიერებმა და მეცნიერი-პრაქტიკოსებმა რვეულებიც შედეგებითი სამშენებლო ინოვაციები ორაზოვდა, რომელიც გამოიყენება ორთი კიდევ აღსაფრთხო მდელოებითა და კლიმატური ზოგადი შედეგებითი რეგიონებში. მაგალითად, დამსახურებული აქვს გამორჩნობილი დროიტი აბრაძეტული ტიპის სარწყავი სისტემა, რომელიც გამოამდიდრა ისრაელის მიკო-სოფლის სიფრიშლეზე მიღებული სოფლის კეთილმოწყობის მაჩვენებელი. აგროტექნოლოგიაში ისრაელის საერთო გამოვლენა გამოიწვია მიკო-რაოდენობაში მალი მოვლენა ისრაელის ეკონომიკაში მნიშვნელოვანი ფაქტორის აკუმულაციაშ, რაზეც მოვითხოვე გამოსავალი ხარისხის აქვემდებარში და კვების სიფრთხეთების გაკვირვებაზე.
დიამონტების ვაჭრობა და ალუბლის ინდუსტრია
დიამონტების ჩამოკიდებული, ყოფილი ისრაელის ერთ-ერთი გამოჩენილი ეკონომიკური სექტორი, განსაკუთრებით რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში. ისრაელი გახდა მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი დიამონტის წამოსახმელი, დამუშავებელი და ვაჭრობაა ქულოვი. დიამონტის ინდუსტრიამ ისრაელის ეკონომიკას გენერირებული წინწინა ფინანსური რეზურსი, რომელიც თავის მხრივ განთავსდა სამეცნიერო კვლევაში, განათლებაში და ინფრასტრუქტურის განვითარებაში.
მოგვიანებით, როგორც დიამონტების ინდუსტრია ნაკლებად ძლევამოსილი გახდა ტექნოლოგიური ინოვაციის ფაქტორის გამო, ისრაელი სავაჭროდ განსაკუთრებული მოცემულობა თავის რიგებში აღმთავსა თავის უმაღლესი ღირებულება ეკონომიკის გაორიენტირება უფრო მოწინავე ტექნოლოგიებისკენ.
პრაქტიკული რჩევები
- განათლებაში ინვესტიცია: ისრაელის მოდელი აჩვენებს, რომ განათლებაში ინვესტიცია, განსაკუთრებით მეცნიერებაში, ტექნოლოგიასა და ინჟინერიაში, ხანგრძლივი ეკონომიკური ზრდის საფუძველია. ქვეყნებმა უნდა უპრიორიტეტო აღიარონ განათლება და კვალიფიკაციური კადრის მომზადება.
- ტექნოლოგიის და ინოვაციის წახალისება: სახელმწიფოს მხარდაჭერა სტარტაპებისა და ტექნოლოგიური კომპანიებისთვის, აგრეთვე სამეცნიერო კვლევა-განვითარებაში ინვესტიცია, შეიძლება ქვეყნის ეკონომიკას განვითაროს და მას გლობალურ კონკურენტებთან აჩქარდას.
- აგროტექნოლოგიის განვითარება: კლიმატური სირთულეების მიუხედავად, აგროტექნოლოგიაში ინვესტიცია შეიძლება მცირე ქვეყნებს დაეხმაროს სახელმწიფო კვების უზრუნველყოფასა და სოფლის რეგიონებში ეკონომიკური ზრდის შენარჩუნებაში.
- მაღალი დონის აკადემიური ინსტიტუტების შექმნა: ისრაელის უნივერსიტეტები, როგორც უმსოფლიო დონის კვლევის ცენტრები, გამოდგა ინოვაციის ძრავი. ვიბროეკოლოგიური განათლებისა და კვლევის ცენტრების დაარსება დაეხმარება ქვეყნის ინოვაციურობის გაზრდას.
- მცირე ეკონომიკის ეფიქტ
ფოტო: Misbaa eri / Pexels
