ტოკიოს უნივერსიტეტის მეცნიერებმა ჩატარებული ფундამენტური კვლევა ღრმა კავშირი დაამტკიცა ბავშვობაში გადატანილი ბულინგის და მოზარდობის ასაკში ფსიქიკური აშლილობების განვითარების რისკს შორის. კვლევის ძირითადი აღმოჩენა ის იყო, რომ მოზარდები, რომლებიც თანატოლების მხრიდან ცემის, დაცემის ან სხვა ძალადობის ღირსი იყვნენ, აჩვენებდნენ ტვინში მნიშვნელოვანი ნეიროტრანსმიტერის — გლუტამატის დაქვეითებას. ეს აღმოჩენა მნიშვნელოვანია იმ მხრივ, რომ გლუტამატის დონის ცვლილება უშუალოდ კავშირშია ფსიქოზის და სხვა მწვავე ფსიქიკური დარღვევების განვითარების რისკის გაზრდასთან.
კვლევის შედეგები გამოქვეყნდა საერთაშორისო სამეცნიერო ჟურნალში Molecular Psychiatry, რაც სამეცნიერო საზოგადოების მნიშვნელოვანი ღიარებაა ამ კვლევის სანდოობისა და აქტუალობის თვალსაზრისით. კვლევის მასშტაბი — 3171 იაპონელი მოზარდი საშუალო ასაკით 11,5 წელი — საკმარისი იყო სანდო დასკვნების გასაკეთებლად. ეს კვლევა დაიწყო იმ ღრმა ცოდნის გამო, რომ ბულინგი განზომილებით მეტი, ვიდრე სტანდარტული სტრესი, და მისი მოშორება დაკავშირებულია ხანგრძლივ ფსიქოლოგიურ შედეგებთან.
კვლევის მეთოდოლოგია და პროცედურა
იაპონელმა მეცნიერებმა ჩატარეს მკაცრი და მომწვევი კვლევა, რომელიც მოიცავდა რამდენიმე ეტაპს. პირველ ეტაპზე მონაწილე მოზარდებმა გაიარეს სპეციალიზებული ფსიქოლოგიური ტესტირება, რომელიც ზომავდა მათი ფსიქიკური ჯანმრთელობის სხვადსხვა ასპექტებს. პარალელურად, მონაწილეებმა დაწვრილებით განუცხადეს თავიანთი ურთიერთობების შესახებ — როგორც მშობლებთან, ასევე თანამეკლასეებთან და სხვა თანატოლებთან. ეს ინფორმაცია მეცნიერებს საშუალებას აძლევდა განეკუთვნოთ მოზარდები ჯგუფებად: ისნი, რომლებმაც განიცდიდნენ ბულინგს, და ისნი, რომლებმაც არ განიცდიდნენ.
მეორე ეტაპზე გამოიყენეს ბიოლოგიური მეთოდები. ყველა მონაწილემ გაიარა თავის ტვინის მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია (MRI), რომელიც უზებელი და ის ტომოგრაფია გაკეთდა სიმძლავრის მაგნიტური ველის გამოყენებით. ეს ახალი ტექნიკა მეცნიერებს საშუალებას აძლევდა მონაწილეთა ტვინის ქიმიური შემადგენლობა დეტალურად შესწავლოს. კერძოდ, მეცნიერებმა გაზომეს ნეიროტრანსმიტერი გლუტამატის კონცენტრაცია სხვადსხვა ტვინის ადგილებში.
გლუტამატი და მისი ფუნქციები ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში
გლუტამატი არის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნეიროტრანსმიტერი ადამიანის ტვინში. ის ემსახურება როგორც ცენტრალური ნერვული სისტემის ძირითადი აგზნებადი ნეიროტრანსმიტერი, რაც ნიშნავს, რომ ის აძლიერებს ნეირონებს შორის სიგნალის გადაცემას. გლუტამატს განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს კოგნიტურ ფუნქციებში — განსაკუთრებით მეხსიერებაში და სწავლაში. პირი, რომელმაც ნორმალური დონის გლუტამატი აქვს, უკეთ იმახსოვრებს ინფორმაციას, უფრო კარგად ფოკუსირდება და უფრო ეფექტურია სიტუაციათა ანალიზი.
თუმცა, გლუტამატის დონე, იქნება ის ძალიან მაღალი ან ძალიან დაბალი, პრობლემურია. გლუტამატის აბნორმალური დონე დაკავშირებულია რიგი ფსიქიკური და ნეუროლოგიური აშლილობებთან. გლუტამატის დეფიციტი, კერძოდ, დაკავშირებულია გონებრივი აკტივობის დარღვევაში, მათ შორის ფსიქოზის განვითარების რისკზე. ფსიქოზი დაკატეგორიზებულია, როგორც სერიოზული გონებრივი მდგომარეობა, რომელიც მნიშვნელოვნად გავლენას ახდენს ადამიანის აზროვნებაზე და პერცეპციაზე.
კვლევის ძირითადი აღმოჩენები: წინა ცინგულატურ ქერქში ცვლილებები
კვლევის ყველაზე მნიშვნელოვანი აღმოჩენა იყო ის, რომ მოზარდებში, რომლებიც ბულინგის მსხვერპლი იყვნენ, დაკვირვებულ იქნა გლუტამატის კონცენტრაციის მნიშვნელოვანი შემცირება ტვინის წინა ცინგულატურ ქერქში (anterior cingulate cortex). ეს ტვინის რეგიონი ითამაშებს გადამწყვეტ როლს რამდენიმე ფსიქიკურ პროცესში.
პირველ რიგში, წინა ცინგულატურ ქერქი პასუხისმგებელია ემოციების რეგულირებაზე. ეს რეგიონი დაზღვეულია უარყოფითი ემოციებისა და სტრესის მართვაში, რაც ადამიანს ეხმარება რთულ ემოციურ სიტუაციებში მკითხაოდ ქცეულიყო. მეორე რიგში, ის ჩართულია გადაწყვეტილების მიღების პროცესში — კერძოდ, სოციალური გადაწყვეტილებების მიღებაში. მესამე რიგში, ეს რეგიონი აკონტროლებს კოგნიტურ ფუნქციებს, რითაც დაზღვეულია იმის თქმა, თუ როგორ უნდა რეაგირდეს მოზარდი სხვადსხვა სიტუაციაზე. გლუტამატის დონის დაქვეითება ამ კრიტიკულ ტვინის რეგიონში აკნიშნებს, რომ მოზარდის ემოციური რეგულირება განიცდის უშუალო ზემოქმედებას.
მეცნიერებმა აღმოაჩინეს, რომ გლუტამატის დონის ეს დაქვეითება პირდაპირ უკავშირდება ფსიქოზის განვითარების რისკის გაზრდას. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, თუ ბულინგის გამო ტვინის წინა ცინგულატურ ქერქში გლუტამატი შემცირდა, მოზარდის ფსიქოზის განვითარების სავარაუდოობა იზრდება. ეს მნიშვნელოვანი პირველი ბიოლოგიური დამტკიცება იმ მხრივ, თუ როგორ გარდაქმნის სოციალური ტრავმა (როგორიცაა ბულინგი) ზეთ ფსიქიკური დარღვევებისკენ.
გლუტამატის დაქვეითება სხვა ფსიქიკურ აშლილობებში
გლუტამატის დონის ცვლილებები არ არის უნიკალური მხოლოდ ბულინგის დაკავშირებული ფსიქოზისთვის. სამედიცინო კვლევებმა აჩვენა, რომ გლუტამატის დაქვეითება დაკავშირებულია სხვა მნიშვნელოვან ფსიქიკურ აშლილობებთანაც. ამ აშლილობებში შედის შიზოფრენია, რომელიც არის სერიოზული ფსიქიკური აშლილობა, რომელიც პირს უკრძალავს რეალობის სწორ აღქმას. გლუტამატის დაქვეითება აღბეჭდილია ასევე კლინიკურ დეპრესიაში, რომელიც მხოლოდ ზრიპლი სამწუხოობის უფრო, აღრმა, გაძლეველი მდგომარეობა არის.
შფოთვის აშლილობები — უჭირსთან დაკავშირებული მდგომარეობები — ასევე დაკავშირებულია გლუტამატის სისტემის დისფუნქციასთან. ეს ფაქტი განმარტავს, თუ რატომ იმოქმედა ბულინგი მოზარდის ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე ისეთი ფართო მასშტაბით. გლუტამატის დნის დაქვეითება, რომელიც გამოწვეულია სოციალური სტრესით (ბულინგი), შეიძლება გამოწვევამდე ხელი მიუწვდეს რამდენიმე ფსიქიკურ აშლილობაში ერთდროულად.
პრაქტიკული რჩევები
- სკოლების ზოგადი პასუხისმგებელობა: სკოლის ადმინისტრაციამ და პედაგოგებმა უნდა შეიმუშავონ კომპრეხენსიული პროგრამები, რომლებიც აკტიურად ბრძოლობენ ბულინგის წინააღმდეგ. ეს პროგრამები უნდა მოიცავდეს რეგულარულ ტრენინგებს, რომლებიც ხელს უწყობს ბულინგის ადგილზე გამოვლენას და სწრაფ ჩარევას.
- პოზიტიური სოციალური ურთიერთქმედების ხელშეწყობა: განათლებაში უნდა ჩადგეს მეთოდოლოგიები
სკანირებაsheniemigranti.ge
QR კოდისტატიის ციტირება
შენი ემიგრანტი. (2025). ბავშვობაში გადატანილი ბულინგი მოზარდობაში ფსიქიკურ აშლილობას იწვევს – რა დაადგინეს იაპონელმა მეცნიერებმა. 20 ივლისი, 2025. https://sheniemigranti.ge/bavshvobashi-gadatanili-bulingi-mozardobashi-fsikikur/
სტატიის ციტირებაშენი ემიგრანტი. ბავშვობაში გადატანილი ბულინგი მოზარდობაში ფსიქიკურ აშლილობას იწვევს – რა დაადგინეს იაპონელმა მეცნიერებმა [Internet]. თბილისი: Sheniemigranti.ge; 2025 [ციტირებულია: 2026 სექ 24]. ხელმისაწვდომია: https://sheniemigranti.ge/bavshvobashi-gadatanili-bulingi-mozardobashi-fsikikur/sheniemigranti.ge
